Saati Kim ?cat Etti?
Saati Kim ?cat Etti?
Saatin insan hayat?ndaki büyük rolü herkes taraf?ndan bilinen bir gerçektir. Kolumuzda, cebimizde ta??d???m?z, masam?z?n üzerinde bulunan,ya da duvarda as?l? saat sayesinde, günün hangi zaman?nda bulundu?unuzu kestirir ,belirli zamanlarda yap?lmas? gereken ?eyler için davran???m?z? böylece ayarlar?z. Saatin bir ba?ka görevi de,belirli iki olgu aras?ndaki zaman çizgisini (yani geçen zaman?) tayin etmektir.
Ta? devrindeki insanlar için zaman ölçüleri gayet basitti. Güne?in do?u?u ve bat???,y?ld?zlar?n gökyüzünde belirip kaybolmalar?, onlar?n ilkel hayat?ndaki zaman ölçümü için yeterliydi. Topluluklar yerle?ik bir karakter al?nca, yani belirli bir çevrede yerle?ince, ilkel yöntemlerle de olsa tar?ma ba?lay?nca, zaman ölçümü daha büyük bir de?er kazand?. Ekilen tohumlar?n belirli zamanlarda sulanmas?, hayvanlar?n düzenli zaman aralar?yla beslenmesi ve bunlar gibi zamanla ba??nt?l? daha ba?ka baz? ?eyler sözkonusuydu.
?lk insanlar,bu bak?mdan "güne? saati"nden yararland?lar. Topra?a dikilen uzun bir çubuk en basit güne? saatiydi.Çubu?un topra?a dü?en gölgesinin uzunluk veya k?sal???yla zaman ölçülüyordu. Çubu?un gölgesi güne?in gökyüzündeki durumuna göre uzal?p k?salaca??ndan,bu en ilkel saat "güne? saati" diye tan?mlanm??t?r. Sonra soma "güne? saati" daha geli?tirildi. Ta?tan ya da tahtadan uzun sütunlar?n kullan?lmas?na ba?land?. Bu sütunlar?n üzerinde veya çevresinde çizgilerle i?aretlemeler yap?lm??t?. Gölgenin dü?tü?ü her çizgi belirli bir zaman? ifade ediyordu.
Geli?tirilmi? ve titiz ayr?nt?lar? olan güne? saati,Hristiyanl?k döneminden yakla??k olarak 1000 y?l önce Babil'liler taraf?ndan kullan?l?yordu. O ça? insanlar?n?n "60" say?s?ndan temellenen "alt?l?" bir say? sistemleri vard?. Sonradan eski M?s?r'da, Yunanistan ve Roma'da da ayn? say? sistemi geçerli olmu?tur. Ça?da? astronomide ve günü 12 ya da 24 saate bölmemizde hala bu sistemin etkisinden izler vard?r.Geli?tirilmi? güne? saati büyük ölçüde yararl? oluyordu ama,geceleri ve bulutlu havalarda i?e yaram?yordu. Bu sak?ncay? farkeden insanlar,zaman? daha kapsaml? verebilecek bir gereç (alet) dü?ündüler. Böylece "su saati" icat edildi. Zaman?m?zdan 4500-5000 y?l önce, Çin'de, M?s?r'da ve Mezopotamya'da bu saatten yararlan?l?yordu. Su saatleri çe?it çe?itti.En çok kullan?lan tip, tam bir günde yani 24 saatte bo?alan büyükbir su kab?ndan ibaretti. Alttaki bir delikten yava? yava? akan suyun seviyesi için,kab?n içinde çizgilerle i?aretlemeler yap?lm??t?. Her çizgi belirli bir "birim zaman"? ifade ediyordu. Suyun seviyesi bu çizgilerden birine var?nca, saatin ba??ndaki görevli ba??rarak durumu bildirir,yani saatin kaç oldu?unu söylerdi.
Çinliler bir kaptan ba?ka bir kaba akan.biribo?al?nca öteki kab? dolduran suyla zaman?n belirlendi?i daha de?i?ik bir "su saati" kullan?yorlard?. Eski Yunanl?lar ve Romal?lar, su saatlerinin daha da geli?tirilmi? tiplerini yapt?lar.
?skenderiye ?ehrindeki Yunanl? bir saatçi, tarihte ilk kez silindirler ve çarklarla kendi kendine çal??an bir su saatini gerçekle?tirdi. Bu arada insan?n bilgisi artm??, görü? ufuklar? daha geni?lemi?ti. Zaman? ayr?nt?lar?yla bilmek gere?ini duymu?tu. Bunun için "kum saati,"ni tasarlad? ve bu için irisini uygulad?. Kum saati, Ortadan çok dar bir bo?azla birbirine ba?lant?l?, biçimi ve hacmi e?it iki ayr? bölmeden meydana gelmi? cam bir kapt?. Bölmelerden üstteki çok ince kumla doluydu. Buradaki ince kum dar ba?lant? bo?azdan akar ve var?m saat içinde a?a??daki bölmeyi doldururdu. Sonralar?, cam bölmeler çizgilerle i?aretlendi. Çeyrek saatler, hatta daha küçük zaman parçalar?n?n belirlenmesi yoluna gidildi.
Su ve kum saatlerine yanda? olarak, baz? çevrelerde belirli zaman çizgileriyle i?aretlenmi? çok uzun mumlar da kullan?l?yordu. Yan?p eriyen mumun ula?t??? çizgi, bu arada ne kadar zaman geçti?ini belirtmekteydi.
M. S. 1000 y?l?nda, Papa II. Silvester bat?da ilk rakkasl? saati yapt?. Önceleri rakkasl? saatlerin çarklar?,kadranlar? pratik bak?mdan güçlükler ç?karacak ölçüde büyüktü. Sonradan bu sak?ncalar giderildi. Rakkasl? saatler daha mükemmelle?tirildi. 1232 y?l?nda, M?s?r Sultan? Almanlar?n ?mparatoru II. Frederick'e "horologium" diye tan?mlanan bir saat gönderdi. Bu saat sarkaç yerine as?l? baz? a??rl?klar ve çarklarla çal???yordu. Gerçek anlamda ilk "çarkl? saat'in bu oldu?u söylenebilir. Aradan geçen zamanla, Württemberg'li Henry De Wieck ad?nda bir Alman çarkl? saati daha geli?tirdi. 1364 y?l?nda, Fransa Kral? V. Charles,De Wieck'i Paris'e ça??rd? ve kraliyet saray?n?n kulelerinden birine bir saat yapmas?n? istedi. 8 y?l çal??an De Wieck, ?imdi "Adalet Saray?" diye bilinen yap?n?n kulelerinden birinde bu saati yapt?.Sözkonusu saat 1850 y?l?n?n sonlar?na kadar çal??t?. Bu saatin makine aksam? yakla??k olarak 300 kiloydu.
Mekanik Saat Mum Saati
1509 y?l?nda, Nürenberg'li Alman saatçi Peter Henlein, madeni parçalardan ilk cep saatini yapt?. Henlein,çelik yay yerine domuz k?l? kullanm??t?. Bu ilk cep saati "Nürenberg Yumurtas?" diye tan?mlan?r. 1583 y?l?nda, Galileo (Galile), "pandelum" diye tammlanan gerçek ve bilimsel ilkelerle çal??an rakkas? ke?fetti. Galileo,bir ipe ba?l? a??rl?klar?n yani sarkaçlar?n büyüklü?ü ne olursa olsun, ipin uzunlu?u de?i?medikçe ayn? süre içinde sallant?lar?n? tamamlad?klar?n? ortaya koymu?tu. Böylece, rakkas?n bir sal?nt?s? bir saniyede tamamlanan rakkasl? saatlerin yap?m? gerçekle?tirildi. 1728 y?l?nda, ?ngiliz John Harrison ilk kronometreyi yapt?.
Güne? saatinden ba?layarak belirli bir do?rultuda süregelen çal??malar, modern saatçili?in ç?k?? noktas?na ula?m??t?.
İlgili etiketler
[ kim icat etti ] [ bilimsel ] [ insan ] [ hayvanlar ] [ tarih ] [ ilkel ] [ güne?in do?u?u ] [ sis ] [ gökyüzünde ] [ astronomi ] [ mekanik saat ] [ güne? ] [ silindir ] [ kan ] [ bilim ] [ say? sistemi ] [ ray ] [ yumurta ] [ çinliler ] [ saat ] [ ta? ] [ para ] [ yunan ] [ a??rl?k ] [ din ] [ alman ] [ yunanistan ] [ roma ] [ y?ld?z ] [ ölçü ] [ 300 ] [ eski ] [ gök ] [ tahta ] [ hayvan ] [ mide ] [ m?s?r ] [ sultan ] [ üre ] [ kas ] [ hac ] [ cam ] [ bulut ] [ ayr?nt?lar? ] [ göl ] [ ingiliz ] [ ali ] [ cat ] [ mum ] [ muz ] [ papa ] [ ordu ] [ icat ] [ mu? ] [ maden ] [ birim ] [ makine ] [ gökyüzü ] [ paris ] [ kum saati ] [ say? ] [ uzunluk ] [ alet ] [ galileo ] [ kum ] [ say ] [ ark ] [ inliler ] [ bar ] [ a??n ] [ rklar ] [ metre ] [ ato ] [ dev ] [ yap?lmas? ] [ yunanl?lar ] [ saray ] [ ezop ] [ insanlar ] [ cep ] [ güne? saati ] [ fransa ] [ erk ] [ el i ] [ r ya ] [ güç ] [ kaptan ] [ kan suyu ] [ van ] [ ate ] [ ta? devri ] [ deri ] [ made ] [ a il ] [ uran s ] [ k r ] [ e ya ] [ i ki ] [ ren ] [ güne?in do?u?u ve bat??? ] [ tay ] [ saati kim icat etti ] [ y?ld?zlar ] [ eski m?s?r ] [ tar?m ] [ babil ] [ bilgi ] [ beslenme ] [ nokta ] [ anlam ] [ a?k ] [ çark ] [ ibo? ] [ çarkl? saat ] [ hava ] [ ölçüler ] [ çel ] [ ester ] [ süt ] [ lkeler ] [ t?r ] [ ?s? ] [ man ] [ a?? ] [ ada ] [ ini ] [ kar ] [ galile ] [ hristiyan ] [ a a ] [ zaman ] [ dil ] [ ibo ] [ lir ] [ emi ] [ ulu ] [ büyü ] [ asit ] [ baz ] [ say? sistemleri ] [ hayat? ] [ hayat ] [ mede ] [ çelik ] [ elik ] [ e il ] [ kronometre ] [ anan ] [ izgi ] [ niye ] [ metreyi ] [ parça ] [ 24 saat ] [ çizgi ] [ astronom ] [ bulu ] [ pan ] [ ege ] [ önce ] [ nce ] [ mal ] [ mezopotamya ] [ zaman ölçüleri ] [ henry ] [ kim icat ett ] [ ne var ] [ rol ] [ eki ] [ söz ] [ hal ] [ sarkaç ] [ ein ] [ sarka ] [ adalet ] [ çal??ma ] [ a k ] [ çin ] [ gali ] [ çevre ] [ evre ] [ top ] [ med ] [ eter ] [ yer ] [ uydu ] [ kad ] [ bölme ] [ ter ] [ let ] [ ember ] [ araç ] [ kani ] [ a??rl?klar? ] [ gen ] [ ???n ] [ ayy ] [ masa ] [ emm ] [ k?? ] [ rl?k ] [ mekanik ] [ çam ] [ gece ] [ geceler ] [ bo?a ] [ olo ] [ yarak ] [ art ] [ ni? ] [ di? ] [ ay? ] [ tu? ] [ gay ] [ akü ] [ tak ] [ gün ] [ ç?? ] [ sel ] [ dana ] [ peter ] [ yeri ] [ maki ] [ yün ] [ güne?in ] [ ekil ] [ n r ] [ ?an ] [ tan?m ] [ 1000 y?l önce ] [ aras ] [ i?aret ] [ cin ] [ charles ] [ önemi ] [ nemi ] [ eyre ] [ k?m ] [ görev ] [ kül ] [ lan ] [ ele ] [ bul ] [ k?l ] [ zaman ölcüleri ] [ nist ] [ olur ] [ saatler ] [ ke?fetti ] [ ak?n ] [ irin ] [ duru ] [ par ] [ su saati ] [ yöntem ] [ kta ] [ far ] [ y?l ] [ ayet ] [ lara ] [ y?ld?zlar? ] [ devrin ] [ ayi ] [ i?ik ] [ ten ] [ deli ] [ ak?m ] [ etki ] [ kis ] [ saati k ] [ kral ] [ insan hayat? ] [ çe?it ] [ insan hayat ] [ tun ] [ ?sk ] [ rev ] [ bil ] [ k?sa ] [ a??k ] [ 123 ] [ tyr ] [ kara ] [ as? ] [ kil ] [ koy ] [ john ] [ kule ] [ kaza ] [ yay ] [ çizgileri ] [ izgileri ] [ karakter ] [ avr ] [ kim ] [ eski yunan ] [ lke ] [ gal ] [ asi ] [ basit ] [ frederick ] [ emin ] [ imi ] [ oda ] [ mumu ] [ çay ] [ ske ] [ davran?? ] [ rat ] [ davran ] [ diki ] [ atl ] [ yunanlylar ] [ ylk ] [ e?in ] [ aks ] [ cad? ] [ amy ] [ cad ] [ güne ] [ metrey ] [ d?n ] [ aman ] [ eski yunanl?lar ] [ elm ] [ da y ] [ kap ] [ alaca ] [ bas ] [ dale ] [ den ] [ ak? ] [ am? ] [ rak ] [ bulutlu ] [ yarar ] [ bak ] [ kon ] [ bilin ] [ ilgi ] [ ilk ] [ ince ] [ kaz ] [ zaman ölçümü ] [ rler ] [ kum saat ] [ bo?az ] [ meydan ] [ domuz ] [ ça?da? astronomi ] [ hat ] [ modern ] [ ast ] [ dede ] [ zaman? ] [ al? ] [ dün ] [ ram ] [ mum saati ] [ ilke ] [ bur ] [ 1000 y?l ] [ dini ] [ zaman ölçü ] [ hristiyanl?k ] [ tanym ] [ bulutlu havalar ] [ sar ] [ lam ] [ hayaty ] [ r va ] [ gölge ] [ çim ] [ tor ] [ meden ] [ asa ] [ t c ] [ metr ] [ nem ] [ emel ] [ arda ] [ do?u ] [ cep saati ] [ cevre ] [ fad ] [ bili ] [ araf ] [ leo ] [ arl ] [ rum ] [ insan hayaty ] [ tin ] [ olum ] [ kü? ] [ rakkasl? saat ] [ ykler ] [ kro ] [ ret ] [ ece ] [ ran ] [ s?r ] [ ba?lant? ] [ car ] [ çil ] [ tarym ] [ nlar ] [ frans ] [ ayryntylary ] [ peter henlein ] [ indir ] [ erçek ] [ tey ] [ karaca ] [ de?er ] [ sark ] [ geceleri ] [ r b ] [ sal ] [ sayy sistemi ] [ alt ] [ saati ] [ tasar ] [ arlar ] [ a i ] [ uyd ] [ olgu ] [ dolu ] [ saatle ] [ tik ] [ ura ] [ e?e ] [ bel ] [ ki i ] [ ysk ] [ vala ] [ her ] [ bun ] [ nsan ] [ bat? ] [ bat ] [ lut ] [ kyly ] [ k z ] [ topra ] [ k?s ] [ yun ] [ dük ] [ ist ] [ kol ] [ sevi ] [ aml ] [ rsa ] [ astr ] [ adal ] [ yön ] [ duvar ] [ ta_ devri ] [ parat ] [ ile ] [ aralar ] [ alar ] [ lle ] [ ehr ] [ gereke ] [ kumla ] [ oru ] [ i?aretlemeler ] [ rakkasl? ] [ kulelerinden ] [ rakkasl ] [ henlein ] [ astronomide ] [ wieck ] [ çarklarla ] [ cebimizde ] [ bölmelerden ] [ ayarlar?z ] [ belirip ] [ bo?azla ] [ nürenberg ] [ bölmeyi ] [ bölmeden ] [ büyükbir ] [ a??rl?klar?n ] [ an? ] [ bulundu?unuzu ] [ belirtmekteydi ] [ lun ] [ ba??nt?l? ] [ çubu?un ] [ devrindeki ] [ çarkl? ] [ davran???m?z? ] [ i ik ] [ k sa ] [ e e ] [ k s ] [ k y ] [ ba a ] [ r za ] [ almanla ] [ ca??ndan ] [ aralar?yla ] [ biribo?al?nca ] [ bat??? ] [ enli ] [ siste ] [ a??rd? ] [ arklarla ] [ arkl ] [ orta ] [ tamam ] [ ama ] [ ati ] [ ang ] [ sistem ] [ ölçüm ] [ iline ] [ ba ak ] [ ans ] [ ar da ] [ tre ] [ ylan ] [ har ] [ romal? ] [ alan ] [ romal ] [ tas ] [ çarkl ] [ rad ] [ iler ] [ ine ] [ aram ] [ ükler ] [ murt ] [ kler ] [ n m ] [ yap?m ] [ düzen ] [ k ra ] [ ad? ] [ l ca ] [ ba? ] [ parçalar? ] [ ted ] [ ili ] [ saniye ] [ alma ] [ inç ] [ çük ] [ tohum ] [ tan ] [ kle ] [ kazan ] [ süre ] [ ça? ] [ çelik yay ] [ elik yay ] [ günde ] [ m s ] [ nüm ] [ do?ru ] [ tip ] [ sind ] [ yararl? ] [ yararl ] [ ta? devr ] [ ne kadar zaman ] [ sam ] [ eli ] [ akl ] [ kul ] [ zamany ] [ dü? ] [ saatin ] [ bilgisi ] [ zan ] [ çevresinde ] [ evresinde ] [ y?la ] [ ürün ] [ c?? ] [ cady ] [ i?lem ] [ 5000 ] [ ayn ] [ a s ] [ a?tan ] [ bo? ] [ çat ] [ in? ] [ y n ] [ akka ] [ s t ] [ adl ] [ ar? ] [ tiz ] [ kilo ] [ t ? ] [ ?ik ] [ ista ] [ sak ] [ are ] [ res ] [ adale ] [ tek ] [ suyun ] [ erek ] [ yap ] [ gil ] [ gel ] [ saa ] [ ilin ] [ duy ] [ ay?n ] [ nebi ] [ neb ] [ rec ] [ a z ] [ john harrison ] [ ar ? ] [ an ? ] [ e ?e ] [ an s ] [ i i ] [ ç?k?? ] [ ilim ] [ ifade ] [ parçalar ] [ k k ] [ i e ] [ çinli ] [ inli ] [ ayvanlar ] [ tle ] [ aka ] [ an t ] [ edi ] [ sır ] [ amı ] [ eğe ] [ t ı ] [ konu ] [ e ğe ] [ tağ ] [ çığ ] [ geli ] [ tuğ ] [ cal ] [ mid ] [ yara ] [ isi ] [ unlu ] [ ari ] [ tini ] [ t i ] [ isin ] [ aki ] [ san ] [ ani ] [ att ] [ akin ] [ kisin ] [ ipl ] [ kisi ] [ dönem ] [ kes ] [ görevi ] [ anğ ] [ a y ] [ a n ] [ a t ] [ ar ı ] [ akt ]
