Alevilik
Alevilik
Hz. Muhammed'in amcas?n?n o?lu ve damad? Dördüncü Halife Ali'yi öbür sahabelerden ve di?er üç halifeden üstün tutan mezhep "Alevilik",bu mezhebe ba?l? olanlar da Aleviler diye adland?r?l?r. Kelime sözlük anlam?yla "Ali'ye mensup" demektir. Hz. Ali'yi daha sa?l???ndayken en üstün sahabe olarak kabul edenlere de Alevi denmi?tir. Kufeli komutan Maliki Ester bunlardan biridir. Alevilere ?ran'da "Göranlar" denir.
?maml???n Ali'ye do?rudan do?ruya Allah ve Peygamber taraf?ndan verildi?ini kabul edip buna inananlara "?ia-i Aleviye" ad? verilmi?tir. Mezhep sonradan birçok kollara ayr?lm??t?r. Yemen'deki Zeydiye mezhebi ve Suriye'deki Mütvali'ler buna örnek olarak gösterilebilir. ?slamda ilk ayr?l?k hareketi olan Alevilik,tarih boyunca ?öyle bir düzenle süregelmi?tir: a) Ali'nin Allah ve Mehdi oldu?una inanan ilk Aleviler. Bu inan?? ilk önce San'al? bir yahudi olan ?bni Sebe'nin telkiniyle ba?lam??, Hz. Ali, ?bni Sebe'yi yan?ndan sürmü?,kendine tanr?l?k yak??t?ranlar? da Kufe'de ate?e att?rm??t?r. b) Ayr? Alevi kollar?n? bir araya toplayan ve inançlar?nda islaml??a ayk?r? unsurlar bulundu?u için ?mam Carüssatlik taraf?ndan reddedilen, lanetlenen Ebu Mansurül ?sl? ve Ebul Hattab Muhammedül Esedi'nin telkinleriyle meydana ç?kan ?smailfye.?smailîlere 'Yedi ?mam Mezhebi'mensuplar? da denir. Horasan'dan Türkistan'a, Yemen'e, Endülüs'e kadar yay?lm??lard?r. M?s?r'da Fat?mi halifeli?i bunlar taraf?ndan kurulmu?tur.
c) Yeni Alevilik hareketi. Mustans?r-? Alevi'nin,ünlü ?ranl? ?air Nas?r? Husrev'i Maveraünnehir'e, Hasan Sabbah'? da ?ran'a göndermesiyle,bunlar?n oradaki propaganda ve eylemleriyle yay?lm?? olan yeni Alevilik hareketi 'Dâvet-i Cedide',yani 'Yeni Ça?r?' diye de bilinir. Alevilik en geni? yay?lma alan?n? ?ran'da bulmu?tur. Anadolu'da K?z?lba?l?k, Tahtac?l?k deyimleri Alevilikle e?anlaml?d?r. K?z?lba? deyimi, ?ah ?smail Safevi erlerinin k?rm?z? ba?l?k giymelerinden gelmektedir. Alevilik ?slam tarihinde birçok ihtilal ve sava??n olu?unda etkin bir faktör rolü oynam??t?r. Anadolu'daki Alevilik Bat?nilik'le etkilenmemi?, Yesevilik,Kalenderilik,Hayderilik gibi Türk tarikatlar? ve Huruflik'le etkilenmi?tir.
Muharrem ay?nda dört hafta yas tutulur. Her Cuma günü, kad?nlar?n da kat?ld??? Görgü ayini veya Ayini Cem yap?l?r. Bu ayinlerin küçükleri 'dernek' diye isimlendirilir.
Alevilikte on iki hizmet vard?r. Bunlar ?öylece say?labilir: Mür?itlik,pirlik,halifelik, zakirlik,hizmetleri adam?na göre da??tmakla görevli cemiyet bas?c?l?k, meydan? aç?p dedenin önüne seccade yayan, muhasip kavline girenlere rehberlik eden nakip,ayinden önceki meclise kat?lan dede ve büyüklere hizmet eden,kurban? meydana getiren, yeme?i payla?t?ran hadim, çeragc?l?k, gözcülük, tarikatç?l?k, sakal?k,ferra?l?k.
Dedeler taraf?ndan yönetilen köy örgenlerine "ocaklar" , pirler taraf?ndan yönetilen ocaklar birli?ine de "mür?it yuvalar?" ad? verilir. Alevilik, "her ?eye malik ola ve hiç bir ?eye malik olmaya" ilkesiyle toplumcu bir görü?e dayan?r. Mezhebin töresel disiplini, "eline,beline,diline sahip olmak" ?eklinde özetlenebilir.
Bu ilkelerden sapanlar ve ayr?lanlar,"dü?kün etmek" diye belirlenen bir cezayla cezaland?r?l?rlar. H?rs?zlara ocak cezalar? verilir. Sakallar?,b?y?klar? kesilir. Katiller için k?sas uygulan?r. Yalanc?n?n, s?r aç??a vuran?n dili da?lan?r. Suçluya 40 gün selam verilmez. Hayvanlar? sürüden ç?kar?l?r. Türkiye'de ya?ayan Alevilerin say?s? kesinlikle bilinmemektedir. Edirne, K?rklareli, Eski?ehir, Sivas, Çorum, Erzincan, Antalya ve Hatay illerinde alevi köyleri vard?r. Alevilerin ve eski ?aman Türklerinin aras?nda büyük inanç benzerlikleri oldu?u bilinmektedir. Orman ve kay?n a?ac?n?n kutsal say? ?mas?, ayinde etrafa rak? veya su serpilmesi, görgü ayinlerinde nefes ve deyi?lerin okunmas?,saz çal?nmas?,kurban edilen hayvandan kalan art?klar?n toplan?p gömülmesi, bu inanç benzerliklerinin örnekleridir.
Alevilerin büyük tan?d?klar? yedi ?air, Nesimi, Fuzuli, Hatai (?ah ?smail Safevi),Pir Sultan Abdal,Kul Himmet, Yemini ve Virani'dir.
Günlük namaz rekatlar? 17 olan Aleviler, sadece farzlar? k?larlar. Bekta?iler gibi, Aleviler de Nevruz'u Hz. Ali'nin do?du?u gün kabul ederler.
İlgili etiketler
[ ?ehir ] [ ?rklar ] [ hayvanlar ] [ islam ] [ tarih ] [ ilkel ] [ a?il ] [ ray ] [ türk ] [ toplum ] [ oyun ] [ sava? ] [ aktör ] [ ünlü ] [ ?air ] [ ceza ] [ gösteri ] [ eski ] [ türkiye ] [ tanr? ] [ tahta ] [ hayvan ] [ efe ] [ kale ] [ m?s?r ] [ vali ] [ orman ] [ sultan ] [ kad?n ] [ farz ] [ nil ] [ nehir ] [ has ] [ ruya ] [ iran ] [ abd ] [ dama ] [ kelime ] [ namaz ] [ bekta?iler ] [ sivas ] [ tarihi ] [ dernek ] [ antalya ] [ eski?ehir ] [ tarikat ] [ göz ] [ katil ] [ muharrem ] [ h?rs?z ] [ lanet ] [ pil ] [ halifelik ] [ k?z?l ] [ çorum ] [ ibn ] [ sava ] [ ehir ] [ air ] [ ila ] [ tanr ] [ orum ] [ rklar ] [ ata ] [ yeni ] [ hatay ] [ alev ] [ a?ac ] [ isim ] [ mali ] [ hareket ] [ am?n ] [ van ] [ ate? ] [ ate ] [ kuru ] [ göster ] [ deri ] [ alevil ] [ aleviler ] [ erzincan ] [ alevilik ] [ s v ] [ tay ] [ inanç ] [ inan ] [ anlam? ] [ anlam ] [ anta ] [ nefes ] [ saz ] [ ester ] [ sapan ] [ lkeler ] [ say ] [ din ] [ ali ] [ say? ] [ kan ] [ ta? ] [ maya ] [ r ya ] [ a il ] [ üre ] [ mu? ] [ hasan sabbah ] [ elik ] [ sa? ] [ ebe ] [ anan ] [ eza ] [ suriye ] [ pan ] [ ege ] [ önce ] [ a?r? ] [ cem ] [ ahi ] [ köyleri ] [ tiren ] [ rol ] [ sed ] [ söz ] [ nas?r ] [ yaya ] [ sahabe ] [ kat? ] [ k?rklareli ] [ fuzuli ] [ da? ] [ top ] [ med ] [ yemen ] [ örnekler ] [ rnekler ] [ adam ] [ arz ] [ peygamber ] [ ya? ] [ kad? ] [ alevi ] [ yesevilik ] [ sözlük ] [ d??k? ] [ a??n ] [ çeki ] [ kürk ] [ endülüs ] [ eray ] [ örgü ] [ gen ] [ a?aç ] [ genler ] [ ate?e ] [ dem ] [ k?? ] [ saf ] [ utu ] [ edirne ] [ ban ] [ muhammed ] [ allah ] [ art ] [ maveraünnehir ] [ ni? ] [ kut ] [ lif ] [ atlar ] [ kuf ] [ levil ] [ kul himmet ] [ hattab ] [ ç?? ] [ sel ] [ dana ] [ lal ] [ meme ] [ yün ] [ anadolu ] [ n r ] [ levi ] [ aras ] [ da?la ] [ ?an ] [ hasan ] [ sab ] [ mezhep ] [ görev ] [ kül ] [ halife ] [ nevruz ] [ k?l ] [ rnek ] [ örnek ] [ k olma ] [ eylem ] [ köyler ] [ mut ] [ usta ] [ far ] [ hafta ] [ benz ] [ ayi ] [ pir sultan ] [ etki ] [ kis ] [ ime ] [ veri ] [ rev ] [ ?rk ] [ k?sa ] [ trafa ] [ plan ] [ nana ] [ sec ] [ nak ] [ ben ] [ abel ] [ bah ] [ a?i ] [ vas ] [ yay ] [ uval ] [ esevilik ] [ yalan ] [ lke ] [ asi ] [ b m ] [ amca ] [ emin ] [ amber ] [ sat ] [ atl ] [ deyimler ] [ pir sultan abdal ] [ ?aman ] [ edip ] [ cad ] [ disiplin ] [ elm ] [ da y ] [ bas ] [ horasan ] [ hadi ] [ deyim ] [ bilin ] [ katy ] [ ilk ] [ fel ] [ ?am ] [ anlamy ] [ üstü ] [ meydan ] [ zeydiye mezhebi ] [ hat ] [ pir ] [ dede ] [ gelme ] [ ilke ] [ areket ] [ deme ] [ dini ] [ cemiyet ] [ linde ] [ ser ] [ nesim ] [ çan ] [ efes ] [ benzerlik ] [ dirili ] [ bekta?i ] [ s?ç ] [ yrk ] [ asa ] [ cuma günü ] [ kadyn ] [ mans ] [ kady ] [ ela ] [ araf ] [ k?z?lba? ] [ rum ] [ töre ] [ vir ] [ köy ] [ kü? ] [ ayr?l?k ] [ ykler ] [ nasyr ] [ ?ran ] [ teri ] [ muhasip ] [ car ] [ a??t ] [ tel ] [ lis ] [ k?rm?z? ] [ iller ] [ hizmetleri ] [ him ] [ can ] [ sal ] [ yran ] [ k?z ] [ ller ] [ arlar ] [ talya ] [ aga ] [ dolu ] [ ura ] [ kyrmyzy ] [ dim ] [ syç ] [ yrklar ] [ kir ] [ vala ] [ her ] [ yedi ] [ ayrylyk ] [ türkler ] [ kyz ] [ bat? ] [ bat ] [ abba ] [ nam ] [ rik ] [ aft ] [ hare ] [ kist ] [ k?s ] [ kary ] [ yun ] [ dük ] [ ist ] [ kol ] [ sevi ] [ sakal ] [ gam ] [ ocak ] [ aml ] [ bekta? ] [ bekta ] [ yön ] [ urban ] [ kala ] [ k n ] [ sap ] [ etkin ] [ ail ] [ lle ] [ oru ] [ dam? ] [ elme ] [ dam ] [ e e ] [ e in ] [ tan m ] [ k ta ] [ inmekte ] [ sa?l??? ] [ a r ] [ ihtilal ] [ illerin ] [ ati ] [ özet ] [ sav ] [ zet ] [ iline ] [ amaz ] [ ar da ] [ ans ] [ men ] [ ylan ] [ har ] [ fed ] [ alan ] [ hizmetler ] [ arüs ] [ had ] [ ilk a ] [ illeri ] [ ükler ] [ rtük ] [ ac?l ] [ düzen ] [ ?ah ] [ ba? ] [ boy ] [ ted ] [ oku ] [ inç ] [ t h ] [ mail ] [ serpil ] [ sla ] [ süre ] [ faktör ] [ sözlük anlam ] [ ça? ] [ rak? ] [ ire ] [ kar? ] [ naki ] [ sur ] [ hip ] [ kurban ] [ do?ru ] [ ahab ] [ lev ] [ kul ] [ dü? ] [ selam ] [ ilik ] [ c?? ] [ fat ] [ saha ] [ rem ] [ mehdi ] [ s t ] [ as t ] [ r n ] [ adl ] [ ay? ] [ am? ] [ t ? ] [ fev ] [ izme ] [ ista ] [ sak ] [ are ] [ res ] [ dört ] [ elk ] [ berlik ] [ olmak ] [ sre ] [ ilin ] [ atlar? ] [ ay?n ] [ nebi ] [ neb ] [ h v ] [ ar ? ] [ an ? ] [ an s ] [ özetle ] [ zetle ] [ ak c ] [ ?l?k ] [ rne ] [ cüp ] [ yay?lma ] [ i e ] [ inli ] [ ayvanlar ] [ tle ] [ dün ] [ an t ] [ çük ] [ rad ] [ alı ] [ ırk ] [ leb ] [ t ı ] [ sır ] [ sağ ] [ kalender ] [ cal ] [ nad ] [ arı ] [ kati ] [ adi ] [ ari ] [ dis ] [ rlik ] [ ani ] [ att ] [ yas ] [ ipl ] [ disi ] [ emek ] [ diğ ] [ kes ] [ anad ] [ çağ ] [ mansur ] [ ar ı ] [ fakt ] [ maz ]
