Ar?imet (Archimedes) Kimdir?
Ar?imet (Archimedes) Kimdir?
Ar?imet (Archimedes), M.Ö. 287 - 212 y?llar? aras?nda ya?am?? Sicilya do?umlu Yunan matematikçi, fizikçi, astronom, filozof ve mühendis. Bir hamamda y?kan?rken buldu?u iddia edilen suyun kald?rma kuvveti bilime en çok bilinen katk?s?d?r ancak pek çok matematik tarihçisine göre integral hesab?n babas? da Ar?imet’tir.
Roma generali Marcellus, Sirakuza’y? ku?att???nda, Archimedes adl? bir mühendisin yapm?? oldu?u silahlar nedeniyle ?ehri almakta çok zorlanm??t?. Bunlar?n ço?u mekanik düzeneklerdi ve baz? bilimsel kurallardan ilham al?narak tasarlanm??t?. Örne?in, makaralar yard?m?yla çok a??r ta?lar burçlara kadar ç?kar?l?yor ve manc?n?klarla çok uzaklara f?rlat?l?yordu. Hatta Archimedes’in aynalar kullanmak suretiyle Roma donanmas?n? yakt??? da rivayet edilmektedir. Ancak bütün bunlara kar??n M.Ö. 212 y?l?nda Romal?lar Sirakuza’y? zapt ettiler ve ?ehrin di?er ileri gelenleriyle birlikte Archimedes’i de öldürdüler. Söylendi?ine göre, bu s?rada Archimedes toprak üzerine çizdi?i bir problemin çözümünü dü?ünüyormu? ve yan?na yakla?an Romal? bir askere oradan uzakla?mas?n? ve kendisini rahat b?rakmas?n? söylemi?; ancak asker Archimedes’e ald?rmayarak hemen öldürmü?. Tarihin nadir olarak yeti?tirdi?i bu çok yetenekli bilim adam?n?n öldürülü?ü Romal? generali de çok üzmü?.
Archimedes hem bir fizikçi, hem bir matematikçi, hem de bir filozoftur. Gençli?inde bir süre ?skenderiye’de bulunmu?, burada Eratosthenes ile arkada? olmu? ve daha sonra da onunla mektupla?m??t?r. Archimedes’in mekanik alan?nda yapm?? oldu?u bulu?lar aras?nda bile?ik makaralar, sonsuz vidalar, hidrolik vidalar ve yakan aynalar say?labilir. Bunlara ili?kin eserler vermemi?, ancak matemati?in geometri alan?na, fizi?in statik ve hidrostatik alanlar?na önemli katk?larda bulunan pek çok eser b?rakm??t?r.
Geometriye yapm?? oldu?u en önemli katk?lardan birisi, bir kürenin yüzölçümünün 4?r2 ve hacminin ise 4/3 ?r3 e?it oldu?unu kan?tlamas?d?r. Bir dairenin alan?n?n, taban? bu dairenin çevresine ve yüksekli?i ise yar?çap?na e?it bir üçgenin alan?na e?it oldu?unu kan?tlayarak pi’nin de?erinin 3 l/7 ve 3 10/71 aras?nda bulundu?unu göstermi?tir.
Archimedes’in en parlak matematik ba?ar?lar?ndan biri de, e?ri yüzeylerin alanlar?n? bulmak için baz? yöntemler geli?tirmesidir. Bir parabol kesmesini dörtgenle?tirirken sonsuz küçükler hesab?na yakla?m??t?r. Sonsuz küçükler hesab?, bir alana tasavvur edilebilecek en küçük parçadan daha da küçük bir parçay? matematiksel olarak ekleyebilmektir. Bu hesab?n çok büyük bir tarihi de?eri vard?r. Sonradan modern matemati?in geli?mesinin temelini olu?turmu?, Newton ve Leibniz’in buldu?u diferansiyel ve entegral hesap için iyi bir temel olu?turmu?tur.
Archimedes Parabolün Dörtgenle?tirilmesi adl? kitab?nda, tüketme metodu ile bir parabol kesmesinin alan?n?n, ayn? tabana ve yüksekli?e sahip bir üçgenin alan?n?n 4/3′üne e?it oldu?unu ispatlam??t?r.
?lk defa denge prensiplerini ortaya koyan bilim adam? da Archimedes’dir. Bu prensiplerden baz?lar? ?unlard?r:
E?it kollara as?lm?? e?it a??rl?klar dengede kal?r.
E?it olmayan a??rl?klar e?it olmayan kollarda a?a??daki ko?ul sa?land???nda dengede kal?rlar: f1 · a = f2 · b
Bu çal??malar?na dayanarak söyledi?i “Bana bir dayanak noktas? verin Dünya’y? yerinden oynatay?m.” sözü yüzy?llardan beri dillerden dü?memi?tir.
Archimedes, kendi ad?yla tan?nan s?v?lar?n dengesi kanununu da bulmu?tur. Söylendi?ine göre, bir gün Kral II Hieron yapt?rm?? oldu?u alt?n tac?n içine kuyumcunun gümü? kar??t?rd???ndan ku?kulanm?? ve bu sorunun çözümünü Archimedes’e havale etmi?. Bir hayli dü?ünmü? olmas?na ra?men sorunu bir türlü çözemeyen Archimedes, y?kanmak için bir hamama gitti?inde, hamam havuzunun içindeyken a??rl???n?n azald???n? hissetmi? ve “Buldum, buldum” diyerek hamamdan f?rlam??. Acaba Archimedes’in buldu?u neydi? Su içine dald?r?lan bir cisim ta??rd??? suyun a??rl??? kadar a??rl???ndan kaybediyordu ve taç için verilen alt?n?n ta??rd??? su ile tac?n ta??rd??? su mukayese edilerek sorun çözülebilirdi.
Archimedes’in ara?t?rmalar?ndan önce, tahtan?n yüzdü?ü ama demirin batt??? biliniyordu; ancak bunun nedeni aç?klanam?yordu. Archimedes’in bu kanunu do?ada tesadüflere yer olmad???n?, her zaman ayn? ko?ullarda ayn? sonuçlara ula??laca??n? göstermi?tir. Archimedes, 23 yüzy?l önce, modern bilimsel yöntem anlay???na çok yak?n bir anlay??la, bugün de geçerli olan statik ve hidrostatik kanunlar?n? bulmu? ve bu katk?lar?yla bilim tarihinin en büyük üç kahraman?ndan birisi olmaya hak kazanm??t?r.
İlgili etiketler
[ archimedes ] [ ar?imet ] [ kimdir ] [ suyun kald?rma kuvveti ] [ yunan ] [ bilimsel ] [ a??rl?k ] [ fizik ] [ asker ] [ kanun ] [ silah ] [ filozof ] [ mühendis ] [ fizikçi ] [ kahraman ] [ matematik ] [ bilimsel yöntem ] [ bilim adam? ] [ tahta ] [ demir ] [ bulu?lar ] [ kimdi ] [ hac ] [ tarihçi ] [ ar??n ] [ newton ] [ general ] [ yard?m ] [ kitab ] [ filo ] [ ibn ] [ air ] [ bilim adam ] [ s?v? ] [ gümü? ] [ manc?n?k ] [ parlak ] [ aban ] [ burçlar ] [ ara?t?rmalar ] [ cisim ] [ ku? ] [ me e ] [ yetenek ] [ nokta ] [ don ] [ bile?ik ] [ gra ] [ ar?lar ] [ ku?ku ] [ tarihi ] [ hava ] [ kuvvet ] [ neden ] [ roma ] [ birlik ] [ ate ] [ ???n ] [ para ] [ ila ] [ ato ] [ isim ] [ bilim ] [ a??n ] [ am?n ] [ aynalar ] [ mede ] [ bilim tarihi ] [ tema ] [ parça ] [ astronom ] [ geometri ] [ bulu? ] [ alt?n ] [ makara ] [ statik ] [ söyledi?i ] [ sözü ] [ bana ] [ rol ] [ ensi ] [ makaralar ] [ parabol ] [ do?a ] [ eserler ] [ ko?ul ] [ hamam ] [ çevre ] [ adam ] [ kula ] [ klan ] [ bir filozof ] [ baba ] [ kald?rma kuvveti ] [ küre ] [ mama ] [ kani ] [ vida ] [ toprak ] [ soru ] [ burc ] [ fizikci ] [ dem ] [ mekanik ] [ ban ] [ yarak ] [ rl?k ] [ çal??ma ] [ bilim tarihinin en büyük üç kahraman?ndan ] [ bilim tarihinin en büyük üç kahraman? ] [ hidrolik ] [ denge ] [ nadir ] [ n r ] [ mektup ] [ led ] [ kanunlar? ] [ kanunlar ] [ ural ] [ eser ] [ düzenek ] [ yüzeyler ] [ integral ] [ mar ] [ buldu ] [ ak?n ] [ yöntem ] [ ta?lar ] [ eto ] [ ayet ] [ donanma ] [ kral ] [ ime ] [ üçgen ] [ ?sk ] [ fil ] [ karalar ] [ dü?ün ] [ yüzölcümü ] [ koy ] [ dada ] [ kaza ] [ ask ] [ ispat ] [ etod ] [ altyn ] [ emin ] [ oda ] [ çay ] [ ske ] [ do?um ] [ ya?am ] [ na bi ] [ kar?? ] [ sicilya ] [ oya ] [ ure ] [ ya?am? ] [ problem ] [ ?rak ] [ geli?tirme ] [ suyun kald?rma ] [ bilin ] [ ?am ] [ prob ] [ bilim a ] [ ünal ] [ matematikçi ] [ nal ] [ alt?n?n ] [ modern ] [ dede ] [ ton ] [ kurallar ] [ yrak ] [ daire ] [ burç ] [ s?v?lar ] [ arylar ] [ mat ] [ ara?t?rma ] [ riva ] [ hak ] [ sorun ] [ leibniz ] [ sonsuz küçükler ] [ do?u ] [ enes ] [ cevre ] [ t?n? ] [ yardym ] [ ykler ] [ gümü ] [ tyny ] [ syvy ] [ geli?me ] [ iller ] [ de?er ] [ bilim adamy ] [ him ] [ tat ] [ nedeni ] [ kuyumcu ] [ tasar ] [ hidrostatik ] [ syrada ] [ ibni ] [ stat ] [ geometr ] [ ysk ] [ syvylar ] [ ero ] [ bat ] [ yard ] [ nam ] [ dü?me ] [ dayanak ] [ k z ] [ topra ] [ kary ] [ avu ] [ havuz ] [ reti ] [ kanunlary ] [ ker ] [ emiri ] [ astr ] [ yakan ] [ zunun ] [ k n ] [ sap ] [ 821 ] [ aralar ] [ atikc ] [ ehr ] [ dam? ] [ ak n ] [ ak m ] [ e in ] [ ba a ] [ r za ] [ k ta ] [ hiero ] [ sonuç ] [ tac?n ] [ ölçüm ] [ iline ] [ zapt ] [ çal??malar? ] [ anak ] [ an ad ] [ atk ] [ yzeyler ] [ dala ] [ romal? ] [ romal ] [ kural ] [ sonuçlar ] [ ükler ] [ ko?u ] [ düzen ] [ s?v?lar?n dengesi ] [ yüzölçümü ] [ vale ] [ yüzy?l ] [ ilah ] [ abo ] [ t a ] [ kazan ] [ derin ] [ kar? ] [ maka ] [ sur ] [ hip ] [ his ] [ hes ] [ hidro ] [ bilim tarihinin en büyük üç kahraman ] [ a?ar ] [ ba?ar? ] [ akm ] [ matemati ] [ ba?ar ] [ eron ] [ diller ] [ a??rl??? ] [ a ar ] [ s t ] [ ba ar ] [ ar s ] [ k p ] [ r n ] [ abana ] [ am? ] [ oli ] [ dört ] [ ba?a ] [ suyun ] [ çap ] [ a tan ] [ an?t ] [ örne?i ] [ ilim ] [ rne ] [ sure ] [ l k ] [ ara?t?r ] [ bile?ik makara ] [ ili?ki ] [ cad ] [ adl ] [ adı ] [ leb ] [ ç k ] [ nad ] [ adi ] [ emir ] [ sir ] [ dis ] [ rlik ] [ irk ] [ sira ] [ irak ] [ burclar ] [ ipl ] [ disi ] [ havu ] [ çağ ] [ s a ] [ ar n ] [ new ] [ idal ] [ hesap ] [ çöz ] [ bilimsel y ]
