Ar?imet kimdir?
Ar?imet kimdir?
Bundan 2000 y?l? a?k?n bir süre önce, eski Yunanistan Via Siraküze ?ehrinde bir bilim adam?,herkese aç?k genel bir hamamda suyla dolu banyo küvetine girmi?ti. Arkas?na yaslan?p da, suyun banyo küvetinin yanlar?ndan d??ar? akt???n? görünce akl?nda parlak bir fikir k?v?lc?mland?.
-Evreka,evreka,diye ba??rarak küvetten f?rlad?.Bir hamam havlusuna sar?nd? ve do?ru evine ko?tu.
Bilim tarihine geçen bu banyo olay?ndaki adam, “evreka, evreka”yani “buldum,buldum” diye sokaklarda ko?an ünlü Yunan bilgini, Ar?imet’ten ba?kas? de?ildi.
Ar?imet’in küvetteki suyu gözlerken fark?na vard??? gerçek, bu olguyla buldu?u ?ey,uzun süreden beri üzerinde çal??t???, cevap arad??? bir sorunla ilgiliydi. Yunan Kral? Hiero , saray kuyumcusuna yeni bir taç haz?rlamas?n? emretmi?ti . Bunu yapmas? için de belirli miktarda alt?n verilmi?ti. Kral, kuyumcunun alt?n?n bir k?sm?n? çald???ndan ve onun yerine daha ucuz olan gümü? kulland???ndan ?üpheleniyordu. Saray bilgini Ar?imet’ten de gerçe?i ortaya ç?karmas?n? istemi?ti.
Ar?imet.madenlerin de?i?ik a??rl?klar? oldu?unu biliyordu. Küçük bir alt?n küpü,boyutlar? ayn? olan gümü? bir küpten daha a??rd?. Alt?ndan tac? eritip boyutlar? belirli bir tüp kal?b?na dökebilir ve bunun a??rl???n? ayn? boyutlarda gümü? bir küpün a??rl???yla k?yaslayabilirdi. Fakat bu durumda taç bozulacakt?. Onun için ba?ka bir çare bulmas? gerekiyordu.
Banyo yaparken fark?na vard??? gerçek ?uydu Küvete girdi?i zaman,küvette bulunan suyun seviyesi yükselmi?ti. Ba?ka türlü söylemek gerekirse, vücudunun a??rl??? (kitlesi),belirli miktarda bir su kitlesinin yerini alm??t?.
Bunun üzerine hemen evine ko?up baz? deneyler yapt?.Çok geçmeden, de?i?ik maddelerin ayn? miktar suyun yerini almad???n? gördü. Alt?n gümü?ten a??r oldu?u için, saf alt?ndan yap?lm?? bir küp, saf gümü?ten yap?lm?? bir küpten daha küçüktü. Ar?imet, alt?n küpün gümü? küpten daha az suyun yerini ald???n? gördü.
Tac?n yap?s?nda gümü? olup olmad???n? bulmak için bu ilkeden yararlanmay? dü?ündü. Bir su kab?na, tac?n a??rl???na e?it miktarda alt?n,ba?ka bir kaba gene tac?n a??rl???na e?it miktarda gümü?,üçüncü bir kaba da tac?n kendini koydu.Yapt??? deneyde, tac?n alt?ndan daha fazla ve gümü?ten daha az su kitlesiyle yer de?i?tirdi?ini ortaya y?kard?.
Bu sonuca göre, taç s?rf alt?n veya s?rf gümü?ten yap?lmam??t?. Bunlar?n kar???m?ndan yap?lm??t?. Ar?imet’in bulu?uyla, kral?n kuyumcusu sadece i?inden de?il hayat?ndan da oldu.
Ar?imet böylelikle kral?n derdini halletmi?ti ama,deneylerine son vermedi. Kat? maddelerin bünyesine ili?kin en önemli bilgileri,bir kapta yer de?i?tirdikleri su miktar?n? ölçerek, bundan vard??? sonuçlarla ortaya koydu. “Ar?imet Kanunu” diye tan?mlanan bu ilke,aradan yirmi yüzy?ldan fazla zaman geçmi? olmas?na ra?men bilim adamlar? taraf?ndan yap?lan baz? hesaplamalarda hala güvenle uygulanmaktad?r.
C) ça?daki filozoflar?n ve matematikçilerin ço?u,dü?üncelerini kuramsal (teorik) olarak ortaya koymakla yetinirlerdi. Bunlar?n do?rulu?unu ispatlamak çabas?na giri?mezlerdi.Ar?imet, çal??malar?n? ve vard??? sonuçlar?n do?rulu?unu deneyle re dayand?r?yordu.
Ar?imet’in,çok büyük a??rl?klar? çok küçük bir çabayla hareket ettirebilen bir makine yapt??? da ona ili?kin söylentiler aras?ndad?r. Söylentiye göre, Ar?imet bu makinenin kasnaklar?ndan geçirilen,bir ucu yüklü bir gemiye ba?l? bir zincirin öteki ucunu Kral Hiero’ya uzatm??t?. Kral Hiero da zinciri çekmi? ve büyük bir ?a?k?nl?kla koca geminin hareket etti?ini görmü?tü.
Bir süre sonra, Romal?lar Siraküze ?ehrini ku?atm??lard?. Yunanl?lar, Roma gemilerine kar?? Ar?imet’in bu makinesinden yararland?lar. Büyük kancalar?n?, k?skaç görünü?ündeki kollar?n? denize do?ru indiren ve Roma gemilerini böylece kavray?p havaya kald?ran makine,onlar? kayal?klar?n üzerine atarak parçalanmalar?n? sa?l?yordu. Ar?imet’in bir ba?ka uygulamas? da,dev büyüteçlerle Roma gemilerinin üzerine güne? ?????n? dü?ürmesi ve gemileri yakmas?yd?.Bilim tarihinde ölümsüz yeri olan Ar?imet, matematik ve geometri konusunda çok de?erli eserler yazm??t?r.
?sa’dan önce 212 y?l?nda Romal?lar nihayet Siraküze ?ehrine girmi?ler, Roma ordusunun komutan? Marcellus,bu büyük bilim adam?na dokunulmamas?n? emretmi?ti. Pazar yerinde topra?a çizdi?i bir daireyle ilgili hesaplar yapan büyük bilim adam? sarho? bir Romal? asker taraf?ndan öldürüldü.
İlgili etiketler
[ ar?imet ] [ kimdir ] [ bilim adamlar? ] [ güne? ] [ ar?imet kanunu ] [ a??rl?k ] [ asker ] [ kanun ] [ yunanistan ] [ filozof ] [ matematik ] [ bilim adam? ] [ incir ] [ ar?imet kimdir ] [ madenler ] [ yakma ] [ doku ] [ maden ] [ makine ] [ kat? maddeler ] [ sunu ] [ makinesi ] [ filo ] [ ünye ] [ nye ] [ bilim adamlar ] [ bilim adam ] [ vin ] [ ar?imet kim ] [ yunanl?lar ] [ gümü? ] [ saray ] [ parlak ] [ güne? ????? ] [ filozoflar ] [ made ] [ ku? ] [ gemi ] [ hava ] [ roma ] [ yunan ] [ madde ] [ air ] [ bilgi ] [ bilim ] [ am?n ] [ isa ] [ hayat? ] [ kimdi ] [ emre ] [ mede ] [ bilim tarihi ] [ maddelerin ] [ elik ] [ tema ] [ tüp ] [ parça ] [ emil ] [ bilgin ] [ geometri ] [ bulu? ] [ sonuçlar? ] [ aslan ] [ eserler ] [ kat? madde ] [ hamam ] [ güven ] [ adam ] [ uydu ] [ gemiler ] [ deney ] [ mama ] [ a??rl?klar? ] [ koç ] [ t?p ] [ soru ] [ saf ] [ lamalar ] [ ban ] [ rl?k ] [ boyutlar? ] [ boyutlar ] [ asna ] [ patlama ] [ maki ] [ vücud ] [ deneyler ] [ tan?m ] [ diren ] [ ulama ] [ ikta ] [ eser ] [ emr ] [ madenleri ] [ kar???m ] [ teori ] [ nist ] [ bas?n ] [ buldu ] [ kuram ] [ mut ] [ büyüteç ] [ gem ] [ ayet ] [ maddeler ] [ i?ik ] [ kral ] [ ?sk ] [ gemini ] [ fil ] [ plama ] [ keb ] [ 200 ] [ fla ] [ ya y ] [ matematikçiler ] [ koy ] [ 2000 ] [ a?k? ] [ karma ] [ ask ] [ ispat ] [ nesin ] [ eski yunan ] [ ske ] [ yunanlylar ] [ helen ] [ kar?? ] [ dü?ünceleri ] [ yap?s? ] [ ne yapt? ] [ ne yapt ] [ matematikciler ] [ kaya ] [ lup ] [ görünü?ü ] [ yarar ] [ ceva ] [ bilim a ] [ matematikçi ] [ madenle ] [ alt?n?n ] [ dede ] [ küp ] [ daire ] [ ilke ] [ mat ] [ tanym ] [ arky ] [ sar? ] [ basyn ] [ hayaty ] [ meden ] [ yapysy ] [ sorun ] [ hesaplama ] [ önemli bilgiler ] [ nemli bilgiler ] [ ulu? ] [ boz ] [ ölçer ] [ t?n? ] [ gümü ] [ sary ] [ ?ran ] [ tyny ] [ o k ] [ ciri ] [ indir ] [ sokak ] [ bilim adamy ] [ de?er ] [ kuyumcu ] [ yran ] [ k?z ] [ boyutlary ] [ fazl ] [ uyd ] [ olgu ] [ dolu ] [ geometr ] [ ysk ] [ ero ] [ kyz ] [ kitle ] [ topra ] [ evreka ] [ sevi ] [ ar_imet kanunu ] [ ar_imet kim ] [ ar_imet kimdir ] [ sap ] [ yazm ] [ atikc ] [ ehr ] [ bulu?uyla ] [ dam? ] [ deneylerine ] [ kal?b?n ] [ dökebilir ] [ küpten ] [ halletmi?ti ] [ hiero ] [ gözlerken ] [ dokunulmamas?n? ] [ küpün ] [ siraküze ] [ deneyle ] [ a??rd? ] [ kayal?klar?n ] [ tac?n ] [ teorik ] [ çal??malar? ] [ ulam ] [ romal? ] [ romal ] [ sonuçlar ] [ kak ] [ alt?n gümü? ] [ ko?u ] [ dü?ünce ] [ bilim adamlary ] [ yüzy?l ] [ rak? ] [ hes ] [ büyüt ] [ tip ] [ rady ] [ akm ] [ matemati ] [ yararl ] [ oka ] [ a??rl??? ] [ saf alt?n ] [ evin ] [ k p ] [ am? ] [ azar ] [ ista ] [ bulu?u ] [ suyun ] [ pazar ] [ p h ] [ a z ] [ üü? ] [ ba ? ] [ ak c ] [ ili?ki ] [ akü ] [ dini ] [ anı ] [ kız ] [ tıp ] [ dağ ] [ rakı ] [ tini ] [ sir ] [ sira ] [ irak ] [ akin ] [ yirmi ] [ ar n ] [ ka t ] [ hesap ]
