Solunum i?ini sa?layan organlar sistemine verilen ad. ?nsanlar?n da, canl?lar gibi ya?ayabilmesi için, havada bulunan oksijenin al?narak kana kar??mas? ve kanda bulunan karbondioksitin de kandan ç?kmas? gereklidir. Bu i?, solunum sisteminin esas organ? olan akci?erler arac?l??? ile olur . Solunum esas yap?ld??? yer olan akci?erlere kadar havan?n gitmesi, solunum yolu ile olur. Solunum yolu, burun ve a??z bo?luklar?, yutak, g?rtlak, soluk borusu ve bron?lard?r. Solunum sisteminde, solunum yolu organlar?ndan ba?ka, akci?erler ve akci?erlerle çevresindeki duvar ve organlar? sararak kaypakl?k veren Plevra adl? zar yer al?r. G?rtlak, yuta??n alt bölümünün önünde, taban? yukar?da kesik olan tepesi a?a??da soluk borusuyla uzanan bir piramit biçimindedir
Soluk borusu, g?rtla??n alt?ndad?r, on iki santimetre boyundad?r. Alt?nc? boyun omuru hizas?nda g?rtlaktan ba?lar. Dördüncü s?rt omurunda ikiye ayr?larak bron?lar? yapar. Arkas? düz silindirik bir borudur. Arka duvar? zardan, di?er duvarlar? yar?m halka biçimi üst üste dizilmi? k?k?rdaklar, kas ve zardan yap?l?d?r. Soluk borusunun içini örten mukoza hava ile gelen küçük yabanc? cisimlerin d??ar?ya at?lmas? için, titrek tüylü hücrelerle dö?elidir .Bron?lar, soluk borusunun ikiye ayr?lmas?ndan do?anlar, soluk borusunun yap?s?ndad?rlar, yaln?z k?k?rdaklar? daha düzensizdir. Her biri bir akci?ere girer, sa? bon? daha ince, daha kal?n daha k?sa daha diktir; sol bron? daha ince, daha uzun ve daha yatayd?r. Bron?lar akci?erde ince dalc?klara ayr?l?rlar. Akci?er, gö?üs bo?lu?unda sa? ve solda iki tanedir. Sa? akci?er, üç sol akci?er iki lobludur. Her akci?er taban? diafra?mada olan birer yar? koni biçimindedir. D?? ve iç iki yüz bir taban bir de tepeleri vard?r. Akci?ere giren ç?kan yap?lar iç yüzün ortas?ndan girerler. Buraya akci?er atardamarlar?, akci?er toplardamarlar?, akkar yollar? ,sinirler girer ve ç?karlar. Bron?lar içi hava ile dolu alveol denen keseciklerde biterler. Bu keseciklerin duvarlar?nda k?lcal damarlar yay?l?r. Plevra, akci?erin d?? yüzü ile diyafra?man?n üst yüzünü aras?z örten seröz bir zard?r. ?ç ve d?? iki yapra?? aras?nda plevra bo?lu?u ad? alt?nda nemli ve kaygan bo?luk vard?r. Böylece, akci?erin solunum s?ras?nda ?i?ip küçülmesi kolayl?kla sa?lanm?? olur.
Soluk alma ile akci?erlerin alveollerinin iç yüzlerine kadar giren hava, burada alveollerin d?? yüzlerindeki karbondioksit gazl? kan ile kar??la??r. Taze bava ile kan, osmos yolu ile gaz al?? veri?i yaparlar. Havan?n oksijeni, kan?n emoglobini ile birle?ir, oksihemoglobin olur. Ona kar??l?k kan?n plazmas?ndaki karbondioksit de havaya geçer. Böylece, oksijeni al?nm?? solunum havas?nda oksijen miktar? % 16 ya dü?er (normalde % 20 dir). Buna kar??l?k, karbondioksit oran? artar %4 olur (normalde %0.04 tür.)
Seçimler s?ras?nda adaylara verilen oy miktar?n?n kanunun gerekli gördü?ü nispeti bulmamas? yüzünden seçimin yap?lmam?? say?lmas? hali. Bu gibi hallerde, seçimin yenilenmesine gidilir ve bu ikinci seçimde verilen oylar?n belli nispeti bulmas? aranmaz en çok oy alan seçilmi? olur.
Ünlü Türk pehlivan?. Bulgaristanda do?mu?tur. Türkiyeye ailesi ile birlikte gelmi? ve Bal?kesir çevresinde yerle?mi?tir. (Bulundu?u köye, sonradan Kurtdere ad? verilmi?tir). K?sa bir zamanda Türkiyenin ba?pehlivan? olmu?, kar??la?t??? yabanc? pehlivanlar? da yenerek ün kazanm??t?r. 1931 de yap?lan müsabakalardaki ba?ar?s? üzerinde, Atatürk kendisine bir mektup yazm??t?r.
Kal?ptan kal?ba, ?ekilden sekile giren, daha do?rusu karakter dengesi bozuk olanlara çok defa "Bukalemun gibi adam" denir.
Evet, Bukalemun üzerinde bulundu?u ?eyin rengini alan tek hayvand?r. Yapra??n üzerindeyken ye?il, kiremitteyken k?rm?z?, topra??n üzerinde gridir.
Sürüngenler s?n?f?ndan olan Bukalemun, kertenkeleye benzeyen 15-20 santim büyüklü?ünde bir hayvand?r. Böcek yiyerek geçindi?i için dili çok uzundur. Gerekti?inde uzun kuyru?unu bir tutunma organ? olarak kullan?r. Gözlerinin aras?nda ba?lant? olmayan ender hayvanlardan biridir. Gözleri ayr? ayr? yönlere dönebilir.
Daha ziyade s?cak ve rutubetli iklimi olan yerlerde bulunur. En çok bulundu?u yer Madagaskard?r. Türkiye'de de güney sahillerimizde rastlan?r.
Yerküresinin (dünyan?n) yap?s?n?,ya??n?,dolay?s?yla kayalar?n ve yüzeyin özelliklerini,yap?sal karakterlerini inceleyen bilim dal? "jeoloji" diye isimlendirilir. Kelime,eski Yunanca "geos-yer" ve "logos-bilim" sözlerinden gelen birle?ik bir deyimdir.
Jeologlar?n yani jeoloji bilimi uzmanlar?n?n amaçlar?ndan biri, yerküresindeki topraklar?n zamanla u?rad??? de?i?iklikleri aç?klamak, bu de?i?iklikleri belirli zamanlar çerçevesinde s?ralamakt?r. Ayr?ca,denizlerle karalar aras?ndaki sonsuz bir sava? niteli?i ta??yan ili?kiler, suyun, rüzgarlar?n etkileri, yer kabu?unun bugünkü da? kitlelerine dönü?ümüyle sonuçlanan küresel hareketler,yaylalar?n ve masif kayalar?n olu?umu da jeolojinin kapsad??? konulard?r.
Kolayca tahmin olunaca?? gibi, insanlar dünyan?n yap?s?n? çok eski tarihlerden beri merak etmi?lerdir. Kayalar?n çe?itlili?ini, da?lar?n nas?l ve ne zaman meydana geldi?i,belirli madenlerin belirli yerlerde bulunmalar?n?n nedeni, bu merak çerçevesindeki say?s?z sorular?n sadece en önemlilerinden birkaç?d?r.
Jeologlar,dünyan?n tarihini,uzun ömrü boyunca kat kat y??d??? kaya tabakalar?ndan,bunlar?n yap?sal özelliklerinden, karalardaki insan,bitki ve hayvan fosillerinden okuyarak de?erlendirirler.
Jeoloji bilimsel yöntemler, incelemeler,çal??malarla ?ekillenip geli?meden, gerçek bir bilim niteli?ini almadan önce, dünyan?n yap?s? ve ya??yla ilgili aç?klamalarda sadece tahmin ve varsay?mlar (faraziyeler) olmaktan öteye bir de?er ta??m?yordu. 1795 y?l?nda Jamet Hutton ad?ndaki bir ?skoçyal?n?n yazd??? eser,akarsular?n yeryüzünün ?ekillenmesindeki rolüne de?iniyordu. Charles Lyell ad?nda ba?ka bir ?skoçyal? 1830 y?llar?nda yeni bir eser yazd?. Kitab?n ad? "Jeolojinin Esaslar?" yd?. Charles Lyell,yeryüzünün ?ekillenmesinde yanarda?lar?n da etken oldu?unu belirtmekteydi.
Gerçeklen de,modern Jeoloji yeryüzünün ?ekillenmesinde yanarda?lar?n,denizlerin,akarsular?n büyük ölçüde rol oynad?klar?n? aç?klamaktad?r. Yerkabu?unun iki temel maddeden, kütleler ve bunlar?n çe?itli nedenlerle ufalanmas? sonucu olu?an topraklardan meydana geldi?i,kültelerin üçe ayr?ld??? da jeolojik gerçeklerin en önemlileri aras?ndad?r.
Külteler ?öylece üçe ayr?lmaktad?r :
1 ) Püskürük külteler: Yeryüzüne ç?km?? lavlar?n so?umas?yla olu?mu?tur. Yap?lar?na göre, granit, porfir ve trakit olarak üçe ayr?l?r.
2)Tortul külteler: Irmak,deniz,göl,sel sular?n?n sürükledi?i maddelerin tortulla?mas?ndan olan kültelerdir.
3)Metomorfik külteler : Püskürük ve tortul kültelerin çe?itli etkilerle fiziksel ve kimyasal yap? de?i?iklikleriyle meydana gelmi?lerdir.
Jeoloji halen bir çok dallara ayr?lm??t?r. Bunlar? da ?öylece s?ralayabiliriz:
a ) Fosilleri,buzullar?,yanarda?lar? inceleyen jeoloji dallar? (paleontoloji, volkanoloji, glasiyoloji) b ) Yeryüzünün de?i?ikliklerini inceliyen jeoloji dal? (fiz-yo?rafi) c ) Topra??n türünü tayin eden jeoloji dal? (jeomorfoloji) d ) Kimyasal niteliklerle ilgilenen jeoloji dal? (jeokimya)
Afrikada bir cumhuriyet. Yüzölçümü 200.000 kilometrekare, nüfusu 2.214.000 dir. Ba??ehri Dakard?r. Afrikan?n bat?s?nda bulunmaktad?r.
Senegalin ba?l?ca servet kayna?? tar?md?r. Geni? bir k?sm? deniz seviyesinden 200 m. gibi alçak ovalarla kapl?d?r. Önemli nehirleri, Senegal, Salum, Hambiedir. En önemli ihracat maddesi yer f?st???, petrol ve sak?zd?r. Senegal; dar?, pirinç ve pamuk da yeti?tirir. 1697 - 1723 aras?nda Senegal bir Frans?z sömürgesi haline geldi, 1959 da ba??ms?zl???na kavu?tu ve 1960 y?l?nda Sudanla birlikte Mali Federasyonuna kat?ld?.
Kozalakl?lardan bir orman a?ac?. Boyu k?rk metreye kadar varabilen ve kerestesi yap? i?lerinde kullan?labilen bir a?açt?r. Özellikle Suriye ve Lübnan da?lar?nda bulunur. Kuzey Afrikada Atlas da?lar?nda ve Himalayalarda yeti?enleri de önemlidir.
Sosyal (toplumsal) Bilim dallar?ndan bir tanesi de antropolojidir. Sosyal bilimlerin en genci olan ve geni? anlam?yla insan bilimi olarak tan?mlanan antropoloji portfolio’suz hümanizma’n?n en kapsaml? disiplini olarak ortaya ç?kt?. Bu disiplin kapsam, konu ve yöntemle ilgili savlar?n? belirlemek için çok u?ra? vermek zorunda kald?. Kendisine b?rak?lan konular? ele ald? (di?er alanlar?n incelemedi?i) ve hatta zorunlu olarak daha eski baz? alanlara da girdi. ?imdi onun kapsad??? incelemeler ?unlar: prehistorya, folklor, f?ziksel antropoloji ve kültürel antropoloji. Bunlar öbür toplumsal ve do?al bilimlerin, psikoloji, tarih, arkeoloji, sosyoloji ve anatominin me?ru ara?t?rma alanlar?na tehlikeli biçimde yakla??yorlar. (Malinowski 1990:11)
Antropoloji en geni? anlam? ile insan bilim demektir. Ancak bu tan?m kapsam? son derece geni? olup, insan? konu alm?? olan di?er disiplinlerle, antropolojinin fark?na i?aret etmez. Bu nedenle antropologlar kendi disiplinlerini daha kesin çizgilerle s?n?rlamaya çal???rlar. ?lk olarak disiplinin ismini ele alal?m: Antropoloji kelime yap?s? olarak iki Yunanca kelimenin birle?imidir. ?nsan anlam?na gelen Anthropos ile düzenli bilgi anlam?nda olan logos. Böylece kelime anlam? olarak antropoloji, insanla ilgili düzenli bilgi anlam?ndad?r. Antropoloji birey olarak insanla ilgilenmez. ?lgisi grup içinde ya?ayan insan ve bu insan?n yapt?klar? ve davran??lar?d?r. (Saran, 1993:21) ’?nsanlar aras?ndaki benzerlik ve farkl?l?klar? göz önüne alarak insanlar? kar??la?t?rmal? bir görü?le inceler. ?nsano?lunun evrimi, fiziksel ve toplumsal geli?iminin kurallar?n? ortaya ç?kar?r. Ba?ka bir deyimle kültür ile ilgilidir. ?nsan topluluklar?n?n fizik yap?, kültür ve davran?? bak?m?ndan farkl?l?klar?n? ele al?r.
Memelilerin etoburlar tak?m?n?n köpekgiller familyas?ndan bir hayvan. Burnu sivri, kuyru?u çok uzun ve tüylü, kümeslere zarar veren, tavuk gibi evcil hayvanlarla geçinen bir hayvand?r. ?ri bir köpek büyüklü?ündedir. Derisi, kad?nlar taraf?ndan atk? gibi kullan?l?r, bu bak?mdan makbul bir hayvand?r. Hayvanlar aras?nda kurnaz olarak tan?nd???ndan, çe?itli hayvan masallar?n?n ba?l?ca kahramanlar?ndan biri olmu?tur.
Her g?dan?n midede kal?? süresi de?i?iktir. Örne?in hindi dolmas? ancak dört saat 15 dakika sonra mideden barsa?a geçerken, ?spanak püresi için bu süre bir saat yirmi be? dakikadir. Ha?lanm?? s???r ve dana eti dört,pirinç pilav? bir buçuk, domates, so?an, fasulye, iki, bakla, kuzu eti iki buçuk,marul,kereviz,koyun eti,tavuk,makarna,peynir, yumurta, ekmek üç saat midemizde kal?r.
Ördek, kaz gibi g?dalar?n midede kal?? süresi dört buçuk saati bulur.
Burada dikkati çeken nokta, kolay hazmoldu?unu sand???m?z marulun, k?zarm?? tavuk kadar güç hazmolan bir g?da olu?udur.
Popüler etiketler
[ ile ] [ söz ] [ eki ] [ al? ] [ yön ] [ eli ] [ har ] [ akl ] [ led ] [ her ] [ nedi ] [ kary ] [ y?llar ] [ kul ] [ ki?i ] [ oda ] [ tarihi ] [ hayvan ] [ t?r ] [ syra ] [ kap ] [ aç? ] [ a?ar ] [ let ] [ ali ] [ lym ] [ aml ] [ altyn ] [ veri ] [ lek ] [ ulu ] [ ser ] [ insanlar ] [ da y ] [ kas ] [ e il ] [ rmi ] [ bel ] [ kar? ] [ ama ] [ reti ] [ boy ] [ dil ] [ emel ] [ arl ] [ tan ] [ deri ] [ para ] [ ura ] [ kle ] [ yazy ] [ ak?m ] [ ?am ] [ an? ] [ genel ] [ iler ] [ kad ] [ sla ] [ sonu ] [ büyü ] [ mu? ] [ ?rk ] [ baz ] [ evre ] [ yay ] [ van ] [ arlar ] [ ça? ] [ ada ] [ ate ] [ s?r ] [ ak? ] [ men ] [ hare ] [ ya? ] [ k?m ] [ metre ] [ k?s ] [ sis ] [ etin ] [ gece ] [ bili ] [ alt?n ] [ yaz ] [ k y ] [ ?an ] [ adlar ] [ madde ] [ a??n ] [ asi ] [ ilgi ] [ ni? ] [ a?? ] [ bilin ] [ ad? ] [ pan ] [ rum ] [ k s ] [ sava ] [ kil ] [ aras ] [ nya ] [ fazl ] [ do?ru ] [ art ] [ eva ] [ yun ] [ arm ] [ rat ] [ deniz ] [ zar ] [ alan ] [ tor ] [ ine ] [ par ] [ a r ] [ ast ] [ arda ] [ çin ] [ oku ] [ çil ] [ ker ] [ maya ] [ mede ] [ tin ] [ kler ] [ akü ] [ göz ] [ sab ] [ teri ] [ ark ] [ cad? ] [ duru ] [ tak ] [ ist ] [ bak ] [ ato ] [ ime ] [ sind ] [ e ya ] [ erk ] [ olo ] [ rik ] [ yrk ] [ nil ] [ bit ] [ elm ] [ ara ] [ eski ] [ çel ] [ kir ] [ bal ] [ am?n ] [ den ] [ ölüm ] [ areket ] [ kazan ] [ ç?? ] [ sar ] [ ang ] [ ney ] [ ren ] [ e in ] [ a i ] [ sonuç ] [ has ] [ ran ] [ alt ] [ güne ] [ kilometre ] [ ray ] [ nüfusu ] [ hayat ] [ mil ] [ lis ] [ tay ] [ yaz? ] [ b?t ] [ en son ] [ kim ] [ din ] [ bil ] [ hareket ] [ kül ] [ ylk ] [ nem ] [ lle ] [ etki ] [ üre ] [ erik ] [ süre ] [ ekil ] [ kar ] [ hal ] [ di? ] [ linde ] [ asa ] [ nedir ] [ i il ] [ t a ]