Neden kar ya??yor?
Neden kar ya??yor?
K?? aylar?nda güne? ???nlar? çok güçlü olmad??? için, bulutlar?n bulunduklar? yüksekliklerde hava s?cakl??? çok dü?ük olunca, yükselen su buhar?, sublime denilen ?ekilde s?v? hale geçmeden, bu a?amay? atlayarak do?rudan buz kristali haline dönü?ür. 0.1 milimetre çap?ndaki buz kristalleri birbirlerine yap??arak kar tanelerini olu?tururlar.
E?er bulut ile yer aras?ndaki hava s?caksa bu kar taneleri yere dü?ene kadar ya?mur tanesi haline dönü?ebilirler, ama so?uk-sa yere kadar kar tanesi olarak inmeyi ba?arabilirler. Hafiflikleri nedeniyle yere o kadar yava? inerler ki 3000 metreden inmeleri 2 saat alabilir. Bazen bulutun alt?ndaki s?cakl?k öyledir ki, bir k?sm? kar, bir k?sm? ya?mur damlas? halinde dü?erler, biz buna 'sulu sepken' diyoruz. Yani ya?mur veya kar ya?mas?n? belirleyen ana unsur, bulut ile yer aras?ndaki hava s?cakl???d?r.
Genel kan?n?n aksine kar ya?mas? havay? ?s?tmaz, aksine ?s?nan hava kar?n ya?mas?na sebep olur. Çok so?uk havan?n içine su alma kapasitesi daha azd?r. ?çine alamad??? su ya 'don' ?eklinde yeryüzünde kal?r ya da 'k?ra??' olu?ur. Bu ?artlarda kar kesinlikle olu?amaz. Hava 3 derece gibi biraz ?s?n?nca, su buhar? yeryüzünden yükselebilir, çok yüksekliklerdeki so?uk hava tabakalar?na ula?abilir ve kar ya???? meydana gelebilir. Biz de sanki kar ya?d??? için hava ?s?nm?? gibi alg?lar?z.
Kar tanesinin olu?umu hakikaten bir tabiat mucizesidir. Gerçi baz? kayak merkezlerinde, kar ya???? yetersiz oldu?u zamanlarda suni kar üretiliyor ama bu görüldü?ü kadar kolay de?il. Do?al kar tanelerinin ortas?nda çekirdek olarak toz parçac?klar?n?n oldu?unu biliyoruz. E?er bunlar olmazsa saf su -40 derecede bile kristalle?emiyor.
?lk olarak 1975 y?l?nda Berkeley, California Üniversitesinden Prof. Steve Lindow 'snomax' denilen bir proteini toz parçac?klar? yerine kullanarak suni kar üretmeyi ba?ard?. Bu madde sayesinde daha hafif ve kuru kar tanelerinin üretilmesi sa?land? ve Norveç'te yap?lan 1994 k?? olimpiyatlar?nda çok yayg?n olarak kullan?ld?.
Kar kristalleri alt?gen bir ?ekil içindedirler. Her bir koldan 3 ve 12'li kollar ç?kar. Bu dizili?in sebebinin oksijen atomlar?n?n dizili? ?ekli oldu?u san?l?yor.
Dolu ya???? daha ziyade ?l?man iklimlerde ve bahar aylar?nda görülür. Is?nan hava ile yükselen su buhar?, hava ak?mlar? ile daha da yükselerek 12.000 metre civar?nda -50 derece hava s?cakl???nda buz kristallerine dönü?ür. Buradaki güçlü hava ak?mlar? ile bu buz kristalleri de birle?erek buz tanelerini olu?turur.
Bu buz taneleri a??rl?klar? nedeni ile o kadar h?zl? dü?erler ki bulut ile yer aras?ndaki s?cakl?k ne olursa olsun eriyecek zaman bulamazlar. Çap? 5 milimetreden büyük dolular halinde yeryüzüne ula??rlar. Asl?nda tüm bu ?artlar?n olu?mas? çok enderdir ve bu nedenle dolu ya???? hem çok az görülür, hem de çok k?sa sürer.
İlgili etiketler
[ atom ] [ güne? ] [ yeryüzü ] [ saat ] [ protein ] [ olimpiyat ] [ 300 ] [ bahar ] [ a??rl?k ] [ kar?n ] [ norveç ] [ bira ] [ biat ] [ s?cakl?k ] [ bulut ] [ sebebi ] [ elebi ] [ norve ] [ s?v? ] [ oksijen ] [ kar tanesi ] [ olimpiyatlar ] [ saf su ] [ iklim ] [ tabiat ] [ civa ] [ don ] [ ayak ] [ güne? ???nlar? ] [ güç ] [ alg ] [ oks ] [ aylar ] [ atomlar ] [ pas ] [ asit ] [ alg? ] [ mede ] [ k?? olimpiyatlar? ] [ parça ] [ buhar ] [ ?s?tma ] [ derece ] [ ya?mur ] [ çeki ] [ zil ] [ do?a ] [ buz ] [ ein ] [ çekirdek ] [ ekirdek ] [ ya? ] [ tabak ] [ eter ] [ arabi ] [ olu?umu ] [ ???k ] [ a??rl?klar? ] [ süt ] [ k?ra?? ] [ sublime ] [ kristal ] [ saf ] [ yarak ] [ rl?k ] [ k?? ] [ lif ] [ atlar ] [ berke ] [ ?art ] [ atomlar? ] [ berkeley ] [ suni kar ] [ toz ] [ krist ] [ ulama ] [ olim ] [ norvec ] [ suni ] [ akik ] [ berk ] [ cekirdek ] [ tun ] [ gül ] [ k?sa ] [ tom ] [ kola ] [ bah ] [ iklimler ] [ nesin ] [ tev ] [ kayak ] [ muc ] [ aks ] [ dizi ] [ max ] [ kaya ] [ do?al ] [ ya??? ] [ ?am ] [ olimp ] [ milimetre ] [ neler ] [ tabakalar ] [ ya?mur damlas? ] [ tabaka ] [ ?l?man iklim ] [ hak ] [ meden ] [ atomlary ] [ 3000 ] [ s?tma ] [ s?cakl??? ] [ hava k ] [ s?ç ] [ kü? ] [ o k ] [ ???nlar ] [ syvy ] [ güne? ???nlar ] [ nedeni ] [ dolu ] [ dolu ya???? ] [ k?ra? ] [ dolu ya ] [ hava ak?mlar? ] [ syç ] [ lut ] [ k z ] [ kyra ] [ k n ] [ atomlar?n?n ] [ yüksekliklerde ] [ dolular ] [ atomlar?n? ] [ ak m ] [ tanelerini ] [ cize ] [ dizili? ] [ atomla ] [ i ne ] [ dizili ] [ a tabaka ] [ s?cak ] [ amaz ] [ ulam ] [ zes ] [ ha ha ] [ so?uk ] [ site ] [ ziya ] [ dow ] [ kar ya?mas? ] [ bulutlar ] [ sur ] [ h?z ] [ rady ] [ ba?ar ] [ mucize ] [ yksekliklerde ] [ su buhar? ] [ su buhar ] [ oli ] [ ista ] [ ba?a ] [ çap ] [ saa ] [ atlar? ] [ a z ] [ yery ] [ ak?mlar ] [ inli ] [ t i ] [ ayg ] [ kar k ] [ olimpiy ]
