Paslanmaz çelik neden paslanmaz?
Paslanmaz çelik neden paslanmaz?
Çelik ile demir aras?nda çok az bir fark vard?r. Saf demir bir bak?r kadar yumu?akt?r. Onun içine yüzde 2'ye kadar karbon kat?lmas? ile inan?lmaz bir mukavemet, sertlik ve mekanik özellikler elde edilir ki, ad? art?k çeliktir. Demirin bol olmas?, kolay ve ucuz elde edilmesi nedeniyle çeli?in de kullan?m? çok yayg?nd?r. Ancak çelikte de, demirde olan bir zay?f nokta vard?r. Paslanma, di?er bir deyi?le oksidasyon.
Günlük hayat?m?zda kullan?lan e?yalar?n paslanmas? sonucu her y?l dünyada milyonlarca dolar bo?a gitmektedir. Bu kayb?n büyük bir k?sm? demir ve çeli?in paslanmas?ndan dolay?d?r. Paslanmay? k?saca demirin havadaki oksijen ile birle?mesi olarak tan?mlayabiliriz. Asl?nda bu elektro kimyasal bir reaksiyondur. Bu nedenle malzemenin bir yerinde ba?layan paslanma boyan?n alt?ndan geçerek di?er bir yerde ortaya ç?kabilir.
Sadece demir ve çelik de?il di?er metaller de paslan?r. Örne?in, alüminyum, prinç, bronz gibi. Ancak onlarda malzeme ile oksijenin birle?mesinden olu?an çok ince tabaka, daha olu?ur olu?maz malzemenin hava ile temas?n? keserek koruyucu bir rol oynar, paslanman?n ilerlemesini önler. Bu tabaka o kadar incedir ki, malzemenin rengi hemen hemen de?i?mez. Demirdeki paslanman?n özelli?i onun ve oksijen atomlar?n?n boyutlar?ndaki büyük farktan dolay? yüzeyde sa?lam bir birle?me olamamas?, paslanman?n malzemenin içine nüfuz etmesi, sadece görüntü de?il mukavemetin de bozulmas?d?r.
Paslanmada havadaki nemin de etkisi büyüktür. Reaksiyondaki su miktar? pas?n rengini de belirler. Bu nedenle pas?n rengi siyah veya çok koyu kahverengi olabildi?i gibi sar?mt?rak da olabilir. Paslanman?n h?z?n? art?ran faktörlerden bir di?eri de tuzdur. O da bu elektro-kimyasal reaksiyonun h?z?n? artt?r?r. K???n kar nedeni ile yollar?na tuz dökülen yerler ve deniz kenarlar?nda paslanma daha h?zl? olur.
Paslanmaz çelikten önce, paslanmay? önlemek için malzeme boyan?yor veya galvaniz kaplan?yordu. Bu çözümler de özellikle sa?l?k ve g?da sektöründe ba?ka sorunlar yarat?yordu. ?lk paslanmaz çeli?i Harry Brearley, 1913 y?l?nda tesadüfen ke?fetti. Tüfek namlular? için çe?itli metalleri birle?tirerek deneyler yaparken baz?lar?n?n paslanmaya kar?? dirençli olduklar?n? gördü. Her büyük bulu?ta oldu?u gibi, o da bunu sanayicilere kabul ettirebilmek için uzun bir u?ra? verdi.
Krom gibi baz? metaller, atom boyutlar?n?n birbirine yak?n olmas?ndan dolay? oksijenle çok kolay ve süratli birle?irler. Kal?nl??? birkaç atom olacak kadar çok ince ama çok sa?lam bir tabaka olu?tururlar. Ba?ka reaksiyon olmaz. Bu tabaka zedelense bile tekrar olu?ur. Krom belli bir oranda çeli?e kat?l?rsa yine ayn? olay olur, çelik art?k paslanmaz.
Paslanmaz çeli?in içinde yüzde 10-30 krom vard?r. Bu orana ve eklenecek nikel, titanyum, aliminyum, bak?r, sülfür, fosfor ve benzeri elemanlara ba?l? olarak kullan?m yeri de?i?ir.
İlgili etiketler
[ atom ] [ sa?l?k ] [ kaplan ] [ g?da ] [ demir ] [ sürat ] [ e?ya ] [ metal ] [ alim ] [ kimya ] [ aktör ] [ tuz ] [ boya ] [ kahve ] [ bon ] [ kimyasal reaksiyon ] [ iyon ] [ oksijen ] [ fen ] [ harry brearley ] [ vani ] [ tüf ] [ kar n ] [ e ek ] [ alüminyum ] [ bak?r ] [ paslanma ] [ oks ] [ nikel ] [ hava ] [ nokta ] [ z m ] [ vad ] [ inan ] [ atomlar ] [ pas ] [ hayat? ] [ çelik ] [ galvani ] [ metaller ] [ tema ] [ dünyada ] [ kimyasal ] [ çel ] [ galvan ] [ bulu? ] [ k il ] [ asal ] [ karbon ] [ u?ak ] [ aslan ] [ krom ] [ paslanmaz çelik ] [ koruyucu ] [ itme ] [ bell ] [ tabak ] [ aliminyum ] [ örüntü ] [ bronz ] [ sanayi ] [ titan ] [ deney ] [ alümi ] [ mama ] [ kani ] [ soru ] [ yasa ] [ mekanik ] [ saf ] [ fosfor ] [ k?? ] [ galvaniz ] [ arbon ] [ sac ] [ nike ] [ boyutlar? ] [ boyutlar ] [ rea ] [ atomlar? ] [ deneyler ] [ tan?m ] [ direnç ] [ diren ] [ ikta ] [ eser ] [ paslanmaz ] [ nemi ] [ saç ] [ elek ] [ reaksiyon ] [ kimy ] [ ke?fetti ] [ siyah ] [ sülfür ] [ rere ] [ benz ] [ ayi ] [ k?sa ] [ tom ] [ direnc ] [ plan ] [ kola ] [ titanyum ] [ koy ] [ eren ] [ gal ] [ oksidasyon ] [ ürat ] [ aks ] [ elektro ] [ kal?nl??? ] [ oya ] [ ?rak ] [ engin ] [ saf demir ] [ yrak ] [ e?yalar ] [ tabaka ] [ tanym ] [ eleman ] [ sar? ] [ hayaty ] [ aksiyon ] [ sorun ] [ atomlary ] [ elemanlar ] [ boz ] [ kü? ] [ kro ] [ sary ] [ kenar ] [ ?ran ] [ o k ] [ k???n ] [ bozulma ] [ nedeni ] [ yran ] [ boyutlary ] [ yüzde ] [ siyon ] [ gyda ] [ dolar ] [ nam ] [ görüntü ] [ sar?mt?rak ] [ emiri ] [ k n ] [ ena ] [ oksijenle ] [ atomlar?n?n ] [ paslanmas? ] [ paslanman?n ] [ paslanmas ] [ atomlar?n? ] [ r za ] [ birle?irler ] [ atomla ] [ paslanmay? ] [ deneyle ] [ i ne ] [ paslanmay ] [ ni de ] [ oran ] [ harry ] [ rtük ] [ bro ] [ bron ] [ faktör ] [ özelli?i ] [ mekanik özellik ] [ h?z ] [ k?saca ] [ bo? ] [ l m ] [ k p ] [ malzeme ] [ h v ] [ a z ] [ üü? ] [ y ön ] [ örne?i ] [ ak c ] [ fark var ] [ k f ] [ tro ki ] [ adı ] [ anı ] [ syra ] [ kül ] [ alı ] [ ası ] [ yağ ] [ sıra ] [ sektör ] [ kıl ] [ emir ] [ me i ] [ irk ] [ ayg ] [ kisi ] [ ar n ] [ fakt ] [ çöz ]
