Dünya nedir?
Dünya nedir?
Üzerinde ya?ad???m?z yer yuvarla??. Güne? sisteminin gezegenlerdendir. Güne?ten uzakl?k bak?m?ndan üçüncü (Güne?ten ortalama uzakl??? 149.481.000 km.), bu sistemdeki büyüklü?ü bak?m?ndan be?inci (yüzölçümü 509.200.000 kilometrekare) dir. Dünyan?n a??rl??? 5.977 trilyon ton, hacmi 1.082.841.310.000 kilometreküp, ekvatordaki çemberi 40.076. 423 metre, ekvatordaki çap? 12.726 kilometredir. Dünyada ya?ayan insanlar?n say?s? 2.995.000.000 dur.
Dünyan?n olu?u : Dünyan?n olu?u hakk?nda birçok teoriler vard?r. Bunlar?n en önemlilerinden! biri olan KantLaplace teorisine göre, Dünyan?n güne?ten kopmu?, yuvarlak ve k?zg?n ate?; halinde bulunan bir parça oldu?u san?lmaktad?r. ?lkin dünyan?n, güne? ve öbür gezegenlerle birlikte bir kütle halinde bulunan bir parça oldu?u san?lmaktad?r.?lkin dünya, güne? ve öbür gezegenlerle birlikte bir bütün kütle halinde bulunuyordu. Merkezi parlak olan bu kütlenin çevresi gaz ve buhar moleküllerinden yap?lm??t?. Bu büyük kütle, çok so?uk olan uzayda dönerken, sahip oldu?u ?s?n?n bir k?sm?n? çevresine da??tarak so?uma?a ba?l?yordu.
Bu so?uman?n etkisi ile, bu kütlenin baz? cisimleri yo?unla?ma?a ba?lam??, gaz tabakas? da, merkez k?sm?na yakla?m?? ve hacmi küçülmü?tür. Böylece merkezin etraf?nda bir halka meydana gelmi?, yo?unla?ma sebebiyle kütlenin dönme hareketinin h?z? artm??t?r. Dönme h?z? artan bu kütlenin d?? yüzeyinin bütün k?s?mlar? ayn? zamanda so?uyup yo?unla?mam??, baz? k?s?mlar? gaz kitleler halinde konarak çok uzaklara gitmi?tir Bu gaz kütleler, esas kütlenin çekim kuvvetinden kurtulamad?klar? için bunun çevresinde dönme?e ba?lam??lard?r. Halkalar koptukça bu kütle (yani güne?in) nin hacmi küçülmesine ba?lam??lard?r. Halkalar koptukça bu azalm??t?r. H?z?n azalmas? ile sonradan kopan halkalar, öncekiler kadar büyük olmad?klar? gibi, çok uzaklara da gidememi?lerdir.
?lk kopan ve kütlenin çevresinde yer alan parça Plüton olmu?, s?ras?yla Neptün, Uranüs, Satürn, Jüpiter, Merih (Mars), Dünya, Venüs, Merkür, birbirini takip etmi?ler. Böylece dünya, gezici y?ld?zlar aras?nda, güne? kütlesinden kopup ayr?lan yedinci dereceden bir gezegen olmu?tur.
Zamanla ,so?uma sonucu her gezegende çe?itli cisimlerin bir noktada toplanmalar?yla bir çekirdek meydana gelmi? ,bu çekirdek, çevredeki gaz halkan?n yo?unla?mas?yla büyümü?, böylece, gezegenler baz? noktalarda, yo?unluk s?ralar?na göre, güne? çevresinde dizilerek, ayn? yön ve dönme h?z? ile hem eksenleri etraf?nda, hem de bir elips olan yörüngeleri üzerinde dolanmaya ba?lam??lard?r. Sonradan, bu gezegenler de, ayn? mekanik olaylar?n, etkisiyle bir ya da birçok uydular (peyk) meydana getirmi?lerdir.
Dünya, güne?ten ayr?ld?ktan sonra, yo?unla?ma dolay?s?yla kaybetti?i ?s? ile yava? yava? so?uma?a ba?lam??, çevresindeki gazlar s?v?la?m??, üstünde de gayet ince bir kabuk meydana gelmi?tir. Bu kabuk, atmosfer tabakas?yla merkezdeki ate? tabakas?n? birbirinden ay?rm??t?r.
Bu kabuk, dünya çevresinin her taraf?nda ayn? zamanda so?uyup kat?la?mad??? için önce büyük levhalar halinde kat?la?an tek parçalar, ate? tabakas?n?n yüzeyinde yüzme?e ba?lam??lard?r. Zamanla bu yüzden parçalar yan yana gelerek düzensiz bir mozaik meydana getirmi?lerdir. Bunlar aras?nda çe?itli büyük kütlelerden yap?lm?? ve a??rl?klar? fazla olan parçalar, yüzeyleri düz ve üzerinde deniz bulundu?u için a??rl?klar? az olanlara nispetle ate? tabakas?na daha çok gömülmü?lerdir. Bu sonuca göre, yerkabu?unun kal?nl??? her tarafta ayn? olmam??, kal?nl?k, denizlerin alt?nda daha az, karalarda daha çok olmu?tur.
Dünyan?n so?umas? devam ettikçe, kabu?un kal?nla?mas? fazlala?m??, ate? halinde olan merkez çekirde?inin (Barisfer) hacmi küçüldü?ünden, kabu?un üzerinde k?vr?mlar meydana gelmi?, öbür taraftan çekirde?in üzerindeki ate? tabakas?, içerden kabu?a yapt??? bas?nç sebebiyle, kabukta meydana getirdi?i baz? çatlaklardan d??ar? f?rlam??, yüzeye ç?karak kat?la?m??t?r. Ayn? zamanda dünyay? saran atmosfer tabakas?, kabuktan, yeter derecede ?s? almad???ndan yo?unla?ma?a ba?lam??, bile?iminde bulunan oksijen ve hidrojen birle?erek, s?cak ya?murlar halinde yeryüzüne ya?ma?a ba?lam??t?r. Kabuk üzerine dü?en s?cak sular, rastlad?klar? eriyebilen maddeleri (clor, sodyum, baryum gibi) beraberinde sürükleyerek çukurlar? doldurmu? ve denizleri meydana getirmi?tir.
Ate? tabakas? (pirosfer) ?s?s?n? kaybettikçe, karalar yükselmi?, denizler derinle?mi?; çukurlarda sular so?uma?a ba?lay?nca hayat?n ilk belirtileri görülmü?tür. Bu bile?imdeki a??r maddelerin oran? derinlere inildikçe artar. Mesela 2.000 kilometre derinlikten bir örnek al?p da çözümleyebilsek demirin oran?n?n çok artt???n? görürüz. yer kabu?undaki a??r ve hafif kayalar?n durumu da, yeryüzünün ?ekillenmesine, da?lar ve denizlerin meydana gelmesine yol açm??t?r.
Dünyan?n genel yap?l??? : Dünya, ?ç ?çe geçmi? merkezleri bir, küre ?eklinde be? esas tabakadan yap?lm??t?r.
Atmosfer tabakas?, kal?nl??? 160 Milimetreye kadar varan gaz bir küredir Hidrosfer tabakas?, ayn? zamanda su küresi ad? ile de bilinir. Yer yüzümün dörtte üçünü meydana getirir. Fiziksel ve kimyasal etkinlikleriyle yerkabu?unun de?i?mesinde, önemli rol oynar. ?çinde canl?lar ya?ar.
Litosfer tabakas?, ta? küread?n? da al?r. Kal?nl??? ortalama olarak 60 km., yo?unlu?u 2,5r3 tür. Pirosfer tabakas?, ate? tabakas?d?r, Magma ad? ile de bilinir. 1,200 km., kal?nl???nda 475 yo?unlu?undad?r. Yanarda? lavlar? buradan ç?kar
Barisfer tabakas?, a??r küre ad?n? al?r. Dünyan?n çekirde?ini meydana getirir. Yo?unlu?u II dir. Demir, nikel gibi a??r maddelerden yap?lm??t?r. Pirosferin s?cakl??? ve üstündeki tabakalar?n bas?nçlar? ile, bir teoriye göre, kat? haldedir.
?ekli : Dünya, küreye yak?n biçimdedir. Ancak, ekvatordaki çap? 12.756.77S metre olmas?na kar??l?k, kutuplar aras?ndaki çap? 21.713.834 metredir. Böylece, küre görünü?ünde olan dünya, kutuplarda bas?kl?k gösterir. Dünyan?n, küreye yak?n biçiminde oldu?u XV. yüzy?ldan sonra anla??lma?a ba?lam??t?r. Bu yüzy?lda Avrupal? gemicilerin uzun gezilere ç?kmalar? ile dünyan?n yuvarlak oldu?u kan?s?na var?lm??, sonradan yap?lan bilimsel ara?t?rmalarla, dünyan?n küreye yak?n biçimde bulundu?u anla??lm??t?r.
Hareketleri : Sürekli olarak hareket eden dünyan?n iki çe?it hareketi vard?r. Bu hareketlerden birisi kendi ekseni etraf?nda olur ve bat?dan do?uya do?rudur. Bu dönmesini 24 saatte tamamlar. Dünyan?n kendi ekseni etraf?ndaki bu dönmesi ile birlikte olan ikinci hareketi ,güne? etraf?ndad?r. Güne? etraf?nda dünya, elips ?eklinde çok geni? bir yörünge üzerindeki hareketini de 365 1/4 günde, yani bir y?lda tamamlar. Dünyan?n kendi ekseni etraf?ndaki ve güne? etraf?ndaki bu iki hareketi, iki önemli olaya sebep verir. Kendi ekseni etraf?nda dönmesi ile gece ve gündüz, güne?in etraf?nda dönmesi ile mevsimler meydana gelir. Dünyan?n yüzeyi : Dünyan?n yüzölçümü 509.200.000 kilometrekaredir. Bunun % 70 denizler 360.600.000 kilometrekare, % 39,u karalar ,148.600.000 kilometrekare dir. Kuzey kutup çevresinde karalarla çevrilmi? bir deniz, Güney Kutup çevresinde denizlerle ku?at?lm?? bir kara parças? vard?r. Bütün karalar?n 2/3 ü Kuzey Yar?mküresindedir. Dünyada, Ekvator dairesi ve kutup noktalar? göz önüne al?nmaks?z?n,
karalar?n en çok bulundu?u bölüme Karalar Yar?mküresi, denizlerin en çok bulundu?u bölüme Denizler Yar?mküresi denir.
Kuzey ve Güney kutup noktalar?ndan ayn? uzakl?kta bulunan ve dünyay? iki e?it parçaya bölen daireye Ekvatorad? verilir. Dünyan?n Ekvatorun kuzeyinde kalan bölümüne Kuzey Yar?m küre, güneyinde kalan bölümüne Güney Yar?mküre denir.
Karalar, yer yer büyük kütleler meydana getirmi?tir ve büyük kara parçalan, k?ta ad? ile an?l?r. En büyük k?ta Asyad?r. Avrupa, Asyan?n bir yar?m adas? halindedir. Afrika k?tas? Asya dan ve Avrupadan Akdeniz, K?z?ldeniz ve Cebelitar?k bo?az? ile ayr?l?r. Bu üç k?ta, Akdeniz milletlerince, eski ça?lardan beri bilindi?i için Eski Dünya diye an?l?rlar.
Büyük Okyanustaki adalar Avustralya ve büyük denizlerle eski dünyadan ayr?lm?? olan Amerikalar, Yeni Dünya k?talar? olarak bilinir. Güney Kutuptaki kara parças?na da Antarktika ad? verilir.
Denizler Dünyan?n büyük çukurluklar?n? dolduran ve birbirleriyle ba?lant?lar? olan tuzlu su topluluklar?d?r. Bütün denizlerin yüzeyi ayn? seviyededir. Yeryüzünde Okyanus ad? verilen üç büyük deniz vard?r. Bunlar, Büyük Okyanus, Atlas Okyanusu ve Hint Okyanusudur.
İlgili etiketler
[ bas?nç ] [ bilim ] [ co?rafya ] [ dünya ] [ din ] [ fizik ] [ güne? ] [ kimya ] [ nedir ] [ y?ld?z ] [ bilimsel ] [ atlas ] [ avrupa ] [ amerika ] [ mevsim ] [ ekvator ] [ eksen ] [ a??rl?k ] [ halk ] [ venüs ] [ fiziksel ] [ gösteri ] [ denizler ] [ sis ] [ kütle ] [ demir ] [ canl? ] [ oksijen ] [ yeryüzü ] [ hidrojen ] [ belirtiler ] [ saat ] [ kas ] [ gezi ] [ hac ] [ akdeniz ] [ deniz ] [ tuz ] [ mars ] [ nar ] [ madde ] [ birlik ] [ sodyum ] [ gezegen ] [ merkür ] [ satürn ] [ neptün ] [ uranüs ] [ jüpiter ] [ gezegenler ] [ üzüm ] [ sebebi ] [ peyk ] [ aylar ] [ molekül ] [ uzay ] [ kuvvet ] [ k?z?l ] [ mevsimler ] [ canl ] [ air ] [ bar ] [ metre ] [ s?v? ] [ ato ] [ yörünge ] [ eski ça?lar ] [ parlak ] [ insanlar ] [ s?ras? ] [ kendi ekseni etraf?nda dönme ] [ gaz ] [ kutu ] [ isim ] [ isimler ] [ hareket ] [ moleküller ] [ ara?t?rmalar ] [ ate? ] [ ate ] [ cisim ] [ gazlar ] [ kutuplar ] [ ku? ] [ lav ] [ gündüz ] [ t p ] [ z m ] [ k l ] [ i ek ] [ e ek ] [ kutup ] [ oks ] [ yanarda? ] [ y?ld?zlar ] [ nokta ] [ yanarda ] [ güney ] [ nikel ] [ anta ] [ atmosfer ] [ kuzey ] [ k?talar ] [ gemi ] [ plüto ] [ hidrosfer ] [ sular ] [ da?lar ] [ göz ] [ eski ] [ yeni ] [ avustralya ] [ göster ] [ say? ] [ yüzme ] [ ordu ] [ insan ] [ ark ] [ ölçü ] [ ta? ] [ deri ] [ nil ] [ erk ] [ hayat? ] [ canl?lar ] [ hayat ] [ ni e ] [ afrika ] [ mozaik ] [ maddelerin ] [ yuvarlak ] [ dönme ] [ dönme hareketi ] [ ebe ] [ devam ] [ parça ] [ dünyada ] [ kimyasal ] [ 24 saat ] [ e?i?mesi ] [ fiziksel ve kimyasal ] [ i il ] [ alt?n ] [ pan ] [ ege ] [ önce ] [ asal ] [ buhar ] [ ahi ] [ rol ] [ derece ] [ ensi ] [ ya?mur ] [ cebelitar?k ] [ çeki ] [ zil ] [ güne? sistemi ] [ kat? ] [ ney ] [ mic ] [ çekirdek ] [ ekirdek ] [ mer ] [ dünya nedir ] [ ya? ] [ tabak ] [ tala ] [ mil ] [ olaylar ] [ çevre ] [ da? ] [ evre ] [ top ] [ eter ] [ uydu ] [ yo?unluk ] [ hint ] [ eski ça? ] [ çember ] [ akad ] [ let ] [ ember ] [ küre ] [ lek ] [ odun ] [ cem ] [ kani ] [ gece ve gündüz ] [ a??rl?klar? ] [ med ] [ buda ] [ n gaz ] [ mede ] [ ölüm ] [ genler ] [ ünlü ] [ erik ] [ od? ] [ hareketler ] [ okyanus ] [ yasa ] [ dem ] [ dünyan?n yuvarlak oldu?u ] [ mekanik ] [ plüton ] [ utu ] [ gemiciler ] [ cat ] [ gece ] [ bo?a ] [ lym ] [ art ] [ ka?an ] [ ni? ] [ gay ] [ anüs ] [ s?ra ] [ rl?k ] [ kut ] [ tak ] [ dere ] [ nike ] [ di? ] [ afrika k?tas? ] [ ürea ] [ dana ] [ k?z?ldeniz ] [ yeni dünya k?talar? ] [ rea ] [ k?ta ] [ lal ] [ yün ] [ güne?in ] [ ekil ] [ ?ekil ] [ lap ] [ aras ] [ tuzlu su ] [ ulama ] [ laplace ] [ faz ] [ lenin ] [ cebelitar?k bo?az? ] [ da?la ] [ ?an ] [ yüzeyler ] [ bilimsel ara?t?rmalar ] [ kky ] [ cisimler ] [ adlar ] [ k?m ] [ kül ] [ k?l ] [ rnek ] [ su küre ] [ meri ] [ dünyan?n yuvarlak ] [ barisfer ] [ teori ] [ kimy ] [ bas?n ] [ olur ] [ mar ] [ kuzey yar?m küre ] [ örnek ] [ ak?n ] [ k olma ] [ yerkabu?u ] [ durmu? ] [ irin ] [ duru ] [ durmu ] [ hareketleri ] [ kayalar ] [ usta ] [ gemicileri ] [ ?kta ] [ ça?lar ] [ gem ] [ ayet ] [ uydular ] [ baryum ] [ a??r küre ] [ maddeler ] [ cekirdek ] [ mos ] [ ölümü ] [ ak?m ] [ kis ] [ etki ] [ ekim ] [ ime ] [ çe?it ] [ elips ] [ dünyan?n ] [ magma ] [ karalar ] [ genel ] [ 200 ] [ plan ] [ kara parças? ] [ kara ] [ ta? küre ] [ ilk b ] [ dü?ün ] [ yüzölcümü ] [ kant ] [ yay ] [ kyzyldeniz ] [ avr ] [ kiler ] [ altyn ] [ asya ] [ yer kabu?u ] [ en büyük k?ta ] [ emin ] [ oda ] [ çay ] [ esas ] [ hidrosfer tabakas? ] [ gelir ] [ sat ] [ hidrosfer tabakas ] [ atl ] [ su küresi ] [ ylk ] [ aks ] [ cad ] [ güne ] [ metrey ] [ s?cak su ] [ s?cak sular ] [ elm ] [ kara parcas? ] [ kara parçasy ] [ kal?nl??? ] [ yar?m küre ] [ dizi ] [ kara parcas ] [ karalarla ] [ bas ] [ pal ] [ kaya ] [ pirosfer ] [ görünü?ü ] [ bak ] [ güne? si ] [ tika ] [ yer yüzü ] [ ody ] [ bilin ] [ katy ] [ kytalar ] [ halkal ] [ ilk ] [ isimleri ] [ ince ] [ antarktika ] [ karalar yar?mküresi ] [ üstü ] [ bo?az ] [ meydan ] [ ta? k ] [ milimetre ] [ zile ] [ ya?ar ] [ ast ] [ litosfer ] [ pir ] [ tabakalar ] [ ton ] [ b?t ] [ mol ] [ gelme ] [ a??r kür ] [ küp ] [ daire ] [ metreküp ] [ ta? kür ] [ bur ] [ areket ] [ deme ] [ dini ] [ linde ] [ tabaka ] [ ara?t?rma ] [ çan ] [ sar ] [ basyn ] [ hayaty ] [ r va ] [ çim ] [ tor ] [ hak ] [ kare ] [ manda ] [ asa ] [ kurt ] [ s?k ] [ litosfer tabakas? ] [ duyu ] [ metr ] [ litosfer tabakas ] [ nem ] [ do?u ] [ canlylar ] [ cevre ] [ kilometre ] [ ela ] [ u?ur ] [ yarym küre ] [ s?cakl??? ] [ dünyanyn yuvarlak ] [ saty ] [ en büyük kyta ] [ tin ] [ sy 2 ] [ eva ] [ s?ç ] [ yzme ] [ atmosfer tabakas? ] [ dünyanyn ] [ atmosfer tabakas ] [ ykta ] [ inci ] [ kva ] [ güne? sistem ] [ kyta ] [ teri ] [ s ol ] [ ba?lant? ] [ çil ] [ duman ] [ syvy ] [ a??t ] [ kendi ekseni etrafynda dönme ] [ lavlar ] [ kilometreküp ] [ can ] [ sal ] [ alt ] [ k?z ] [ fazl ] [ ller ] [ bary ] [ uyd ] [ üre ?ekli ] [ yüzde ] [ tik ] [ ura ] [ lala ] [ a an ] [ syç ] [ çanl?lar ] [ lak ] [ sycak su ] [ kir ] [ yedi ] [ atmosfer tabakasy ] [ nsan ] [ kyz ] [ bat? ] [ bat ] [ syra ] [ afrika kytasy ] [ rik ] [ aft ] [ kitle ] [ hare ] [ sy a ] [ k?s ] [ avu ] [ byt ] [ dük ] [ cadlar ] [ roj ] [ sevi ] [ vat ] [ aml ] [ emiri ] [ adal ] [ yön ] [ ta_ k ] [ kala ] [ etkin ] [ aralar ] [ kuzey kutup ] [ elme ] [ kille ] [ kabu?unda ] [ kütleler ] [ gezegenlerden ] [ yerkabu?unun ] [ k m ] [ e in ] [ s k ] [ an?l?rlar ] [ biçimdedir ] [ kabuktan ] [ ekvatordaki ] [ sonuç ] [ gezegenlerle ] [ kilometredir ] [ karalar?n ] [ cisimle ] [ anla??lm??t? ] [ kat?la?m?? ] [ sonu ] [ siste ] [ arktik ] [ küreye ] [ koptukça ] [ ni de ] [ eski ça ] [ tamam ] [ bölüm ] [ sistem ] [ ölçüm ] [ s?cak ] [ oran ] [ atlas okyanusu ve ] [ talama ] [ ulam ] [ ya nedir ] [ tre ] [ yzeyler ] [ dala ] [ har ] [ büyük okyanus ] [ tas ] [ levha ] [ so?uk ] [ merik ] [ büyük denizler ] [ ekvator dairesi ] [ çekim kuvveti ] [ ekim kuvveti ] [ düzen ] [ alkal ] [ ba? ] [ yeni dünya kytalary ] [ dünya k?talar? ] [ yüzölçümü ] [ alma ] [ kutup noktalar? ] [ ürük ] [ s?cak sula ] [ kutup noktalar ] [ sürek ] [ yüzy?l ] [ dünya nedi ] [ atlas okyanusu ] [ t h ] [ eski ça?larda ] [ yar?mküre ] [ so?uma ] [ süre ] [ ça? ] [ çekim ] [ ire ] [ kuzey yarym küre ] [ derin ] [ günde ] [ hip ] [ h?z ] [ rmi ] [ hidro ] [ a?ar ] [ do?ru ] [ rady ] [ etin ] [ lev ] [ talar ] [ tula ] [ cekim kuvveti ] [ read ] [ kara parças ] [ a??rl??? ] [ yap?l??? ] [ çevresinde ] [ evresinde ] [ sek ] [ külle ] [ molekü ] [ tar?k ] [ molek ] [ eski ca?lar ] [ an?s? ] [ karalar yarymküresi ] [ erkez ] [ çat ] [ dul ] [ y n ] [ s t ] [ k p ] [ ar s ] [ as t ] [ r n ] [ merih ] [ ak? ] [ al? ] [ ay? ] [ ad? ] [ kilo ] [ res ] [ dört ] [ çap ] [ saa ] [ ilin ] [ duy ] [ ay?n ] [ rec ] [ ar ? ] [ rekli ] [ ak c ] [ yery ] [ ilim ] [ ?l?k ] [ parçalar ] [ sen ] [ rne ] [ dünyan?n çekirde?i ] [ ara?t?r ] [ s?s ] [ su küres ] [ i e ] [ inli ] [ dün ] [ an t ] [ anı ] [ ç k ] [ düny ] [ kağan ] [ alı ] [ ası ] [ uğur ] [ bıt ] [ eğin ] [ dağ ] [ yağ ] [ odı ] [ arı ] [ kıl ] [ unlu ] [ emir ] [ tini ] [ t i ] [ isin ] [ rlik ] [ ani ] [ att ] [ yas ] [ kisi ] [ s a ] [ a n ] [ ka k ] [ ar ı ] [ çöz ]
