Seçim
Seçim
Seçim; Halk egemenli?ine dayanan bir yönetim ?ekli olan demokrasilerde; yönetimi, halk ço?unlu?unun istedi?i temsilcilerin alabilmesini sa?lamak için yap?lan milletvekili ya da ba?ka temsilciler seçme i?i.Seçimde, a - Seçime kat?lmak, b - Seçilebilmek, olmak üzere iki ?ekil vard?r.
Seçime kat?lmak ; ya anayasay? yapmak, kurmak ya da anayasa taraf?ndan yap?lm??, kurulmu? olan kuvvetleri kullanmak için temsilci göstermek suretiyle mali arzu ve iradeyi göstermek yetkisine sahip olmak ve bu yetkiyi kullanmakt?r.
Seçilmek ; millet ad?na hareket etmek, ya anayasay? kurmak kudretlerini ya da anayasa taraf?ndan düzenlenmi? ve kurulmu? olan kudretleri, millet nam?na kullanmak üzere seçilmektir. Böylece, halk taraf?ndan seçilen ve zaman zaman yine halk taraf?ndan de?i?tirilen temsilcilerin yönetiminde olan temsili demokrasilerde devletteki bütün kuvvet ve kudretler, birinci derecede seçmenler taraf?ndan, ikinci derecede seçilmi? olanlar taraf?ndan kullan?l?r. Bunun içindir ki, say? bak?m?ndan çok olanlar, devlet yönetiminde kuvvet ve kudretlere sahip olurlar.
Her ülkede, seçime kat?lmak ve seçmek haklar?, özel kanunlarla düzenlenmi? bulunmaktad?r.
Çe?itli seçim usulleri vard?r. Bunlar?n ba?l?calar? ?unlard?r:
1 - Vas?tal? seçim : Bu usulde iki seçim heyeti vard?r. Birinci seçim heyeti, temsilcileri seçecek olan daha az say?daki seçmenleri seçer. Bu seçmenler de temsilcilerin seçimine kat?l?r, iki dereceli bir seçim usulüdür. ?kinci seçmen say?s?n?n daha az olmas?, bunlar?n hüküm alt?na al?nmas?n?n daha kolay olmas? sonucunu yaratt??? ?çin, gerçek bir temsil usulü de?ildir.
2 - Aç?k seçim : Belli temsilcileri seçecek seçmemin ,oyunu aç?kta kullanmas? usulüdür. Seçmenin hürriyetini ortadan kald?rd??? için, seçme hakk?n? en
kuvvetli k?san bir usuldür. Bu bak?mdan, demokrasi ile ba?da?an bir taraf? yoktur .Demokrasilerde, seçimin gizli olmas? bas ?artt?r. Seçmen vatanda?, diledi?i oyu, herkes kapal? bir seçim kulübesinde, kimseden korkusu olmadan ve kimseye hesap vermeden diledi?ine verebilmelidir. Ço?u ülkelerde, kapak hücrelerde seçmenin oy verme ?ekli uygulanmaktad?r.
3 - Tekrarl? seçim: Bir seçmenin çe?itli seçim dairelerinde ayn? seçime ayr? ayr? kat?lma usulüdür. Çe?itli seçim dairelerinde, de?i?ik sebeplerle ilgili olan bir kimse, bu seçim dairelerinin her birinde ayr? ayr? oyunu kullanabilmektedir. Bu usul, seçimin bir hafta süre ile yap?ld??? ülkelerde uygulanmaktad?r. Fakat çe?itli yanl?? sonuçlara sebep oldu?u için kald?r?lmakta olan bir usûldür.
4 - Ço?alma oylu seçim : Bir seçmenin, ayn? seçim dairesinde ve ayn? zamanda, birden fazla oy hakk?na sahip olmas?n? sa?layan seçim usulüdür. Bu oy fark?nda, verilen vergi oranlar?, ö?renim dereceleri, v.b. rol oynar.
5 - Listeli seçim : Temsili demokrasilerde i?in do?rusu, bütün ülkenin bir seçim dairesi say?lmas? ve bütün halk?n oylar?n? birden kullanmas?d?r. Fakat buna hiç bir ?ekilde imkan olmad???ndan, ülkenin, bir tak?m seçim bölgelerine ayr?lmas? ve bu bölgelerden her birinin, belli say?da temsilci seçmesi zorunlulu?u meydana gelmi?tir. Bu bölge bölünmesinde, birbiri ile çarp??an iki usul vard?r: a - Listeli seçim, b - Tek ad üzerine seçim. Listeli seçimde, belli bir seçim dairesinde bulunan bir seçmen, o bölgenin ç?karaca?? birden fazla temsilciyi, bir liste üzerine yazmak ya da, seçime kat?lm?? olan siyasi partilerin önceden haz?rlad?klar? temsilci say?s? kadar oy listesini kullanmak suretiyle, seçme hakk?n? uygular. Tek ad üzerine seçimde, bir seçim dairesinin ç?karaca?? bir temsilciyi, o seçim dairesinde bulunan seçmenden seçme hakk? uygulan?r.
Bu seçim usulleri ile elde edilen oylar, ya ço?unluk sistemi ne göre de?erlendirilir, ya da nispi temsil sistemi ne göre de?er bulur.
Ço?unluk sistemi : Bir seçim bölgesinde, seçime kat?lm?? olan partilerin, en çok oy alm?? olan?n?n tam liste ?eklinde temsilci ç?karmas? (azl?k + 1) dir. Burada, azl???n bütün oylar?, temsilci seçiminde de?erini bulamamaktad?r.
Nispi temsil : Genel oy hakk?n? s?n?rland?rmas?ndan çok, düzenlenmesi ile ilgili bir sistemdir. Bu sistem de, ço?unlu?un ezici hakk?n?n önüne geçmek ve azl??a da hak tan?mak prensibi uygulan?r. Bu bak?mdan nispi temsil, azl???n temsili usulü dür. Seçime kat?lan ve çe?itli dü?ünceleri temsil, eden siyasi partilerin, vatanda?lardan ald?klar? oy oran?nda temsilciler, vatanda? ço?unlu?unun getirdi?i temsilciler de?il; vatanda?lar?n çe?itli dü?ünceler ve yönelimler içinde oy verdikleri çe?itli siyasi partilerin adaylar?ndan meydana gelmi? temsilcilerdir. Çe?itli ?ekiller alt?nda uygulanan nispi temsil sisteminin, Türkiyede 15 Ekim 1961 genel seçimlerinde uygulanan ?ekli ?udur: Seçime kat?lm?? olan siyasi partilerin ve ba??ms?z adaylar?n adlar? alt alta ve ald?klar? muteber oy say?lar? hizalar?na yaz?l?r. Bu rakamlar önce bire, sonra ikiye, sonra üçe o çevrenin ç?karaca??, milletvekili say?s?na ula??ncaya kadar bölünür. Elde edilen paylar parti ay?r?m? yap?lmaks?z?n en büyükten, en küçü?e do?ru s?ralan?r. Millet vekilleri, bu paylar?n sahibi olan partilere 140.000 muteberi oy pusulas?n?n oldu?u ve ba??ms?z adaylara, rakamlar?n büyüklük s?ras?na göre tahsis olunur.
Bu usul, bir örnekle gösterildi?inde: Bir seçim bölgesi, 5 milletvekili ç?karacak olsun. Burada seçime kat?lm?? olan dört partiden A Partisi 80.000, B partisi 30.000, C partisi 28.000, D partisi, 2.OOO oy alm?? bulunsun. Bu seçim bölgesi,5 milletvekili ç?karaca??na göre, muteber oy say?s?n?n bu rakama bölünmesinden elde edilen 28.000 rakam?, milletvekili seçimindeki baraj rakam?d?r. Buna ula?amayan parti, hiç bir milletvekili ç?karamaz. Bu duruma göre D partisi, hiç bir milletvekili ç?karamamaktad?r. Buna kar??l?k, A,B,C, partilerinin ald?klar? oylar?n bire, ikiye, üçe? bölünmesinden elde edilen sonuçlarda ç?kan paylar sonucu A partisi (84.000, 42.000, 28.000.. bölümleri sonucu) 3 milletvekili, B partisi (30.000, 15.000 bölümleri sonucu) 1 milletvekili, C partisi (28.000, 14.000.. bölümleri sonucu) 1 milletvekili ç?karabilmektedir.
Türkiyede genel olarak ?u seçimler yap?lmaktad?r : Milletvekilleri seçimi, Cumhuriyet Senatosu üyeleri seçimi, ?l Genel Meclisleri seçimi, Belediye Meclisi üyeleri seçimi, ?ehir ve kasabalarda muhtar ve ihtiyar heyetleri seçimi, Ticaret ve Sanayi Odalar? ve Ticaret Borsalar? seçimi.Fakat seçim deyince, çoklukla milletvekili ve (9 Temmuz 1961 de halkoyunca kabul edilen Yeni Anayasam?za göre) Cumhuriyet Senatosu üyeleri seçimi anla??lmaktad?r.
Millet Meclisi üyeleri seçimi, Türkiyede 4 y?lda bir yap?lmaktad?r. Son nüfusun 450 ye bölünmesi ile elde edilen rakam, milletvekili seçiminde esas olarak say?lmakta ve illerin ç?karacaklar? milletvekili say?s? da, il nüfusunun, milletvekili seçilmek için gerekli rakama. bölünmesi ile elde edilmektedir. Türkiyede Milletvekili seçimi tek dereceli nispi temsil sistemine göre düzenlenmi? genel, e?it ve gizli oyla yap?lmaktad?r. Seçmen oyunu kendisi ve tam bir serbestlikle kullan?r. 15 ilde tam te?kilat kurmu? olan partiler seçime kat?labilmektedirler.
?lk seçimleri 15 Ekim 1961 genel seçimlerinde yap?lan Cumhuriyet Senatosu üyeleri de, tek dereceli, genel, e?it ve gizli oyla ve ayn? günde yap?lan bir seçimdir. Ancak, üyeler, ço?unluk sistemine göre seçilmektedirler. Cumhuriyet Senatosu üyeleri seçiminde, her il bir seçim çevresidir, ?llerin ç?kard?klar? senato üyeleri de, kanunla gösterilmi?tir. Cumhuriyet Senatosu üyesi olmak için, milletvekili olma ?artlar?n?n d???nda, k?rk ya??nda olmak ve yüksek ö?renim görmek gereklidir.
Türkiyede ilk seçimler Abdülhamit II. nin saltanat? devrinde 26 Aral?k 1876 da ilan edilen Kanuni Esas? ye göre haz?rlanan Talimat-? Muvakkete gere?ince 1 Mart 1876 da ?stanbulda, 18 Ocak 1876 da da di?er illerde iki dereceli olarak yap?ld?. Ayn? y?l ikinci bir seçim daha yap?ld?. Mithat Pa?an?n bir komisyonla birlikte haz?rlad??? ve 1908 seçimlerinde ilk defa uygulanan (?ntihab-? Mebusan Kanunu) Me?rutiyet ve Cumhuriyet devirlerinde bir iki ufak de?i?iklik görerek 1946 daki tek dereceli seçimlere kadar 70 y?l yürürlükte kald?.
Bu kanun hükümlerine göre; Müntehibi Evvel (Birinci Seçme) olanlar taraf?ndan her 500 ki?iye 1 ki?i hesab?yla Müntehibi Sani (?kinci Seçmen) ler seçilmekte, bunlar toplanarak her ilin 50.000 erkek nüfusuna bir esas?na göre tespit edilen miktarda milletvekilini seçmekte idiler. Mesela ?stanbul milletvekillerini 1300 kadar Müntehibi Sani seçerdi.
1946 y?l?ndan itibaren de tek dereceli seçim uygulanm??t?r.
Türkiye de birden fazla partinin kat?lmas? ile yap?lan seçimler 1908, 1912, 1919, 1931, 1946, 1950, 1954, 1957, 1961 seçimleridir. Tek partili seçimler ise; 1876 (her iki seçime partiler henüz kurulmad??? için kat?lmalar olmam??, Muhafazakarlar ile Me?rutiyetçiler mücadele etmi?lerdir), 1914, 1923 (Meclis hükümeti zaman?), 1927, 1935, 1939, 1943 seçimleridir. Türkiyede Muhalefet ilk defa 1911 ara seçimlerinde birle?mi?, ?ttihat ve Terakki F?rkas?na kar?? Hürriyet ve itilaf F?rkas? ad?n? alm?? ve kazanm??t?r. Kad?nlara seçme ve seçilme hakk? ilk defa 1934 de, subaylara 1961 de verilmi?tir.
İlgili etiketler
[ nedir ] [ pusula ] [ ?ehir ] [ oyun ] [ rus ] [ halk ] [ kanun ] [ devlet ] [ ???n ] [ milletvekili ] [ yaz? ] [ gösteri ] [ 300 ] [ türkiye ] [ hücre ] [ istanbul ] [ sis ] [ besin ] [ efe ] [ türk ] [ pa?a ] [ kad?n ] [ alim ] [ nur ] [ hücreler ] [ vergi ] [ abd ] [ muz ] [ birlik ] [ özel k ] [ nato ] [ demokrasi ] [ görmek ] [ borsa ] [ aylar ] [ evren ] [ sunu ] [ subay ] [ kuvvet ] [ rmak ] [ ehir ] [ air ] [ ila ] [ zel k ] [ siyasi ] [ nispi temsil ] [ say?lar ] [ millet vekil ] [ s?ras? ] [ mali ] [ bölge ] [ arp ] [ me?rutiyet ] [ devir ] [ anayasa ] [ am?n ] [ haklar ] [ t p ] [ 1961 ] [ kanuni ] [ bölgeler ] [ 1914 ] [ ülkeler ] [ nüfus ] [ lkeler ] [ hareket ] [ ki?i ] [ yeni ] [ nar ] [ kas ] [ kuru ] [ göster ] [ say? ] [ bar ] [ ata ] [ ato ] [ pus ] [ kuvvetler ] [ bal ] [ a??n ] [ ni e ] [ itilaf ] [ mede ] [ e il ] [ milletvekilleri ] [ ebe ] [ anan ] [ ittihat ve terakki ] [ i il ] [ alt?n ] [ ege ] [ önce ] [ ahi ] [ rol ] [ derece ] [ ensi ] [ sed ] [ bor ] [ mart ] [ ay?lar ] [ kat? ] [ bell ] [ mil ] [ çevre ] [ evre ] [ med ] [ arz ] [ kad? ] [ sanayi ] [ arabi ] [ odun ] [ mama ] [ araç ] [ kürk ] [ kasa ] [ çiy ] [ en son ] [ süt ] [ ölüm ] [ koyun ] [ yasa ] [ dem ] [ deri ] [ emm ] [ saba ] [ azak ] [ a?lama ] [ ?art ] [ lym ] [ ekilleri ] [ çel ] [ mit ] [ s?ra ] [ rl?k ] [ tak? ] [ tak ] [ dere ] [ ç?? ] [ hürriyet ] [ dana ] [ meb ] [ ekil ] [ n r ] [ ihtiyar ] [ led ] [ kam ] [ ?ekil ] [ kanunlar ] [ tan?m ] [ ulamam ] [ ulama ] [ ikta ] [ faz ] [ ?an ] [ kky ] [ sab ] [ adlar ] [ misyon ] [ 1954 ] [ rnek ] [ yasam ] [ olur ] [ mar ] [ örnek ] [ irin ] [ rakam ] [ rere ] [ genel oy ] [ mut ] [ ?kta ] [ far ] [ gem ] [ tek dereceli seçim ] [ hafta ] [ devrin ] [ ayi ] [ i?ik ] [ ak?m ] [ kis ] [ etki ] [ çime ] [ ekim ] [ cumhuriyet ] [ ime ] [ mik ] [ dren ] [ ticaret ] [ ?rk ] [ k?sa ] [ genel ] [ 1300 ] [ arama ] [ plan ] [ çeçe ] [ nabi ] [ sec ] [ kola ] [ kara ] [ dü?ün ] [ koy ] [ karma ] [ kaza ] [ vas ] [ tak?m ] [ ems ] [ altyn ] [ korku ] [ ülke ] [ lke ] [ asi ] [ emin ] [ oda ] [ çay ] [ esas ] [ baraj ] [ ylk ] [ aks ] [ cad? ] [ na bi ] [ uht ] [ elm ] [ ya?? ] [ dü?ünceleri ] [ ure ] [ verg ] [ dereceler ] [ sayylar ] [ pal ] [ irade ] [ seçmen ] [ katy ] [ ?am ] [ kapak ] [ ince ] [ belediye ] [ kaz ] [ hat ] [ kus ] [ dede ] [ zaman? ] [ ram ] [ daire ] [ bur ] [ areket ] [ 1927 ] [ mat ] [ tanym ] [ arky ] [ reçel ] [ akarlar ] [ hükümet ] [ çim ] [ nüfusu ] [ hak ] [ dirili ] [ meden ] [ yrk ] [ manda ] [ yazy ] [ t c ] [ kadyn ] [ kasaba ] [ emo ] [ taky ] [ kady ] [ muhalefet ] [ cevre ] [ ela ] [ u?ur ] [ muhtar ] [ anat ] [ vas?tal? ] [ cumhuriyet senatosu ] [ ayylar ] [ ulu? ] [ vir ] [ görme ] [ ykta ] [ inci ] [ seçme ve seçilme hakk? ] [ seçme hakk? ] [ seçmek ] [ teri ] [ s ol ] [ arzu ] [ car ] [ çil ] [ seçim usulleri ] [ lis ] [ indir ] [ millet vekilleri ] [ iller ] [ karaca ] [ de?er ] [ sal ] [ ciy ] [ vatan ] [ komisyon ] [ fazl ] [ hamit ] [ at k ] [ aday ] [ a?lamak ] [ a an ] [ mithat pa?a ] [ karl ] [ imkan ] [ talimat ] [ takym ] [ syra ] [ nam ] [ secim ] [ aft ] [ kamy ] [ hare ] [ bara ] [ sy a ] [ k?s ] [ bölgeleri ] [ dük ] [ reti ] [ kol ] [ ocak ] [ vat ] [ rsa ] [ yön ] [ k n ] [ sap ] [ yazm ] [ ena ] [ kille ] [ t n ] [ k sa ] [ e it ] [ y l ] [ s k ] [ k ta ] [ and?rmas? ] [ sonuç ] [ enli ] [ siste ] [ amaya ] [ a??nca ] [ i ne ] [ illerin ] [ bölüm ] [ sistem ] [ amaz ] [ arm ] [ oran ] [ ulam ] [ dala ] [ sonuçlar ] [ aram ] [ menden ] [ ço?alma ] [ illeri ] [ teber ] [ düzen ] [ ork ] [ yönetim ] [ serbest ] [ dü?ünce ] [ salt ] [ vatanda? ] [ vatanda ] [ teb ] [ t a ] [ kazan ] [ süre ] [ derin ] [ sur ] [ ?ikl ] [ günde ] [ hip ] [ m s ] [ meclis hükümeti ] [ demo ] [ hes ] [ do?ru ] [ ar il ] [ etin ] [ abdülhamit ] [ sam ] [ zamany ] [ kama ] [ vergi oranlar? ] [ vergi oranlar ] [ seçme ve seçilme hakk ] [ seçme hakk ] [ zan ] [ yeti ] [ sena ] [ sek ] [ c?? ] [ cady ] [ as?t ] [ ?stanbul ] [ stanbul ] [ tim ] [ l m ] [ k p ] [ ar s ] [ rakamlar ] [ veki ] [ ad? ] [ t ? ] [ ?ik ] [ altan ] [ dört ] [ olmak ] [ aramam ] [ tis ] [ irden ] [ rec ] [ e im ] [ üü? ] [ y ?l ] [ rekli ] [ ?l?k ] [ sen ] [ siyasi parti ] [ rne ] [ sure ] [ l k ] [ an t ] [ kım ] [ cad ] [ adl ] [ ırk ] [ leb ] [ uğur ] [ t ı ] [ timin ] [ unlu ] [ tini ] [ me i ] [ dis ] [ t i ] [ isin ] [ rlik ] [ att ] [ ami ] [ yas ] [ kisin ] [ kisi ] [ disi ] [ mis ] [ çağ ] [ a n ] [ ka t ] [ k pr ] [ hesap ] [ maz ]
