Siyasi Partiler
Siyasi Partiler
Hükümet idaresini yani genel bir deyimle, siyasi iktidar? ellerine almak ve devletin iç ve d?? i?lerini kendi ilkeleri ve dü?üncelerine göre yönetmek amac?yla kurulmu? olan derneklerdir. Bu amaçlar? ile siyasi partiler derneklerden ve i?çi birliklerinden ayr?l?rlar. Siyasi partiler ,bir devletin yönetimi için gerekli genel prensiplerde, o ülkenin çe?itli siyasi, ekonomik ve sosyal bünyesinin düzeltilmesinde, hemen hemen ayn? dü?üncelere ve inan??lara sahip olan kimselerin kat?lmas?yla kurulur. Bunlar?n, geni? kalk topluluklar? taraf?ndan benimsendi?i sürece de ya?ama imkan?n? bulmu?tur.
Fakat ,bu benimsenme i?i ve siyasi partilerin var olabilmesi, ancak halk egemenli?ini kabul etmi? rejimler içindir. Ancak böyle rejimlerdedir ki, siyasi partiler ya?ar ve geli?irler. Otoriter rejimlerde bu durum görülmez.
Bir ülkede, iki ya da daha çok siyasi partinin kurulmu? olmas? halinde, bunlardan ancak biri, millet oyunun verdi?i ço?unluk oran?na göre, belirli süreler için iktidara gelir ve hükümet kurar. Öbür parti ya da partiler, bu hükümet partisi nin karg?s?nda muhalefet görevini üzerlerine al?rlar. Seçimlerin meydana getirdi?i sonuçlar, baz? durumlarda, hükümet kurma i?inin yaln?z bir partiye de?il, iki ya da daha çok partide, birlikte olmas? sonucunu do?urabilir.
Bu çok partili sistemin d???nda, halk egemenli?i içinde gelmi? olsa bile, otoriter bir parti egemenli?i sa?layan çok partili rejimlerden de söz edilebilir. Ancak, bu çe?it partiler, siyasi partilerin genel anlam?na girmez.
Siyasi partiler, iç yap?lar? bak?m?ndan genel olarak ?u çe?itlere ayr?l?r : 1 - Kütle partileri: Bu çe?it partiler üye ve taraftar say?s?n? daima artt?rmak ve bunlar? fiilen kay?t defterlerine geçirmek isteyen partilerdir. Böylece, seçim zamanlar?nda, belli olan üye say?s?ndan ald?klar? kuvvetle seçimlerde büyük ço?unluk sa?lama yoluna gitmek isterler. 2 - Demokratik ve otokratik partiler: Demokratik partilerde, parti içi genel seçimler, daima demokratik usullerle olur. Her kademenin idare heyetleri samimi ve dürüst seçimlerle i?ba??na gelir. Otokratik partilerde ise parti yöneticileri, partinin bütün siyasetinde tek söz sahibi durumundad?rlar. 3 - Serbest partiler ve disiplinli partiler: Disiplinli partiler, parti taraftarlar?n?n, özel hayatlar?na var?ncaya kadar kontrol edilmesi gerekti?ine inan?rlar. Gerek seçim adaylar?, gerekse partinin davran??lar? ile ilgili konularda parti genel idaresinin verdi?i kararlar?n, mutlaka uygulanmas?n? isterler. Serbest partiler ise, genel prensipler d???nda, taraftarlar?n?, dü?ündükleri gibi hareket etmede serbest b?rak?rlar.
Siyasi partiler, içyap?lar? bak?m?ndan gösterdikleri bu çe?itlilik yan?nda, a - Devlet düzeninin kabul edilip edilmemesi bak?m?ndan kanuni ve ihtilalci partiler, b - Milli ve beynelmilel özellik göstermeleri bak?m?ndan milli partiler, beynelmilel partiler bölümlerine de ayr?labilirler.
Türkiyede siyasi parti hareketleri Bizde, partilerin kurulmas?na ba?lang?ç say?labilecek ilk siyasi te?ebbüs 1859 y?l? ba?lar?nda kurulan ve ayn? y?l?n 19 Eylülünde belli ba?l? 41 üyesinin birden yakalanmas? ile son bulan Fedailer Cemiyeti dir. Bundan sonra yine gizli olarak 1865 y?l?nda Yeni Osmanl?lar Cemiyeti kurulmu?tur. Bu Cemiyet Osmanl?-?mparatorlu?undaki mutlak?yet idaresine son vermek amac? ile kurulmu?tur. 1872 y?l?ndan sonra kendi kendine ortadan kalkm??t?r. 1889 y?l?nda, yine gizli olarak ?tihad-? Osmani Cemiyeti kurulmu?tur. Çoklukla T?p ö?rencilerinin kat?lmas? ile kurulmu? olan bu cemiyet, gittikçe büyümü?, 1894 y?l?nda, Osmanl? ?ttihat ve Terakki Cemiyeti ad?n? alm??t?r.1908 tarihinde me?rutiyetin ilan edilmesinden sonra, çe?itli siyasi te?ekküller birer birer faaliyete geçmi?lerdir. ?ttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanl? Ahrar F?rkai ?bad , Fedakaran? Millet F?rkai Siyasiyesi ?ttihad? Muhammedi Cemiyeti 1909 y?l?na kadar kurulmu? olan siyasi te?ekküllerdir. 1909 y?l?ndaki Hareket Ordusu bask?s? üzerine, ?ttihat ve Terakki Cemiyeti öbür partiler üzerindeki kuvvetini kabul ettirmi?tir.
1912 sonlar?nda harbiye naz?r?n?n öldürülmesinden sonra bask?larla ?ttihat ve Terakki 1918e kadar tek parti halinde faaliyette bulunmu?tur. Bu parti, Birinci Dünya Sava?? yenilgisine sebep olmu?tur.
Trakya ve Anadolunun i?gali üzerine muhtelif yerlerde Müdafa-i Hukuk ve Reddi ?lhak cemiyetleri kurulmaya ba?lam??t?r. Sonunda bütün bu cemiyetler Sivas kongresinden sonra birle?erek Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti ni meydana getirmi?tir.Bu cemiyet, A?ustos 1932 teki kongresinde Halk F?rkas? ad?n? alm??t?r. Halk F?rkas? içinde beliren bir hizip Kas?m 3924 te «Terakkiperver Cumhuriyet F?rkas? n? kurmu?tur. Bu f?rka, Haziran 1925 te kapat?lm??t?r. Halk Partisi 1930 a kadar tek ba??na kald?ktan sonra o y?l Fethi Bey liderli?inde kurulmu? üç ay sonra kurucular? taraf?ndan feshedilmi?tir. Halk Partisi 1945 e kadar tek parti halinde kalm??t?r. Temmuz 1945 te Milli Kalk?nma Partisi, Ocak 1946 da da «Demokrat Parti» kurulmu?tur. Bu arada daha baz? partilerin kurulmas?na devam edilmi?tir. Serbest ve tek dereceli seçim usulünün kabul edilmesiyle yap?lan 1950 seçimlerinde Demokrat Parti Büyük Millet Meclisinde ço?unlu?u sa?layarak iktidara geçmi?tir. Bir süre sonra Demokratik Partiden ayr?lan baz? kimseler Millet Partisi ni kurmu?lard?r.Demokrat Partinin iktidarda kald??? y?llarda (1950 - 1960) Millet Partisi kapat?lm??, onun yerine, Cumhuriyetçi Millet Partisi kurulmu?tur. 1955 y?l?nda, Demokrat Partinin tutumunu be?enmeyen baz? Demokrat Partili milletvekilleri, tou partiden ayr?larak Hürriyet Partisi ni kurmu?lard?r .
27 May?s 1960 tarihinde, Türk Silahl? Kuvvetleri, Demokrat Partinin bir karde? kavgas?na yol açan tutumu üzerine idareye ele almak zorunda kalm??, partinin sorumlular? yarg?lanmak üzere mahkemeye sevk edilmi?ler, bir süre sonra da Demokrat Parti, mahkeme karar? ile kapat?lm??t?r, (29 Eylül 1960), Türkiyede siyasi çal??malar? kay?t alt?na alan geçici bir süreden sonra, Milli Birlik Komitesi yönetimi zaman?nda yeniden siyasi partilerin kurulmas?na izin verilmi?, 1961 ?ubat?nda, Adalet Partisi, Yeni Türkiye Partisi, Memleketçi Partiler kurulmu?tur.
9 Temmuz 1961 tarihinde halkoyunca kabul edilen Anayasadan ve Nispi temsil olarak de?i?tirilmi? bulunan Seçim Kanunundan sonra, 15 Ekim 1961 tarihinde genel seçimler yap?lm??t?r. Adalet Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi, Yeni Türkiye Partisinin kat?ld??? bu seçimlerde, ilk iki parti çok say?da, öbür iki parti de daha az say?da milletvekili ve senatör ç?kararak B. M. Meclisini meydana getirmi?ler, ancak hiç bir parti yeteri kadar bir ço?unluk elde edememi?tir.
İlgili etiketler
[ nedir ] [ oyun ] [ para ] [ sava? ] [ halk ] [ hukuk ] [ kanun ] [ devlet ] [ ???n ] [ milletvekili ] [ silah ] [ t?p ] [ sosyal ] [ türkiye ] [ ilkel ] [ sis ] [ kütle ] [ osmanl? ] [ efe ] [ türk ] [ ?rmak ] [ iran ] [ muz ] [ kurucu ] [ birlik ] [ sivas ] [ i?gal ] [ tarihi ] [ dernek ] [ siyaset ] [ türk silahl? kuvvetleri ] [ aylar ] [ ekonomi ] [ adem ] [ alet ] [ kuvvet ] [ ünye ] [ sava ] [ nye ] [ rmak ] [ ila ] [ osmanl ] [ orum ] [ vin ] [ yarg ] [ siyasi ] [ e?ek ] [ cemiyetler ] [ nispi temsil ] [ osman ] [ el i ] [ karg? ] [ me?rutiyet ] [ anayasa ] [ karg ] [ am?n ] [ t p ] [ inan ] [ kongre ] [ trakya ] [ 1961 ] [ mahkeme ] [ kanuni ] [ lider ] [ lkeler ] [ hareket ] [ tarih ] [ yeni ] [ anlam? ] [ kas ] [ kuru ] [ göster ] [ say? ] [ ordu ] [ ato ] [ anlam ] [ kuvvetler ] [ nil ] [ hayat ] [ mede ] [ uygulanmas ] [ e il ] [ milletvekilleri ] [ ebe ] [ uygulanmas? ] [ devam ] [ ittihat ve terakki ] [ millet partisi ] [ i il ] [ k il ] [ alt?n ] [ gres ] [ ege ] [ oto ] [ tok ] [ cem ] [ ahi ] [ yönetici ] [ defter ] [ rol ] [ derece ] [ ensi ] [ naz?r ] [ sivas kongresi ] [ mani ] [ adalet ] [ itme ] [ kat? ] [ bell ] [ söz ] [ mil ] [ gali ] [ med ] [ eter ] [ kararlar ] [ rnekler ] [ telif ] [ lek ] [ odun ] [ da? ] [ en son ] [ ölüm ] [ soru ] [ tüp ] [ hareketler ] [ koyun ] [ bask? ] [ baskül ] [ bask ] [ yasa ] [ dem ] [ emm ] [ güç ] [ utu ] [ muhammed ] [ a?lama ] [ lym ] [ yarak ] [ ekilleri ] [ çel ] [ ni? ] [ mit ] [ çal??ma ] [ lif ] [ osmanl?lar ] [ sos ] [ atlar ] [ dere ] [ hürriyet ] [ dana ] [ yeri ] [ elif ] [ beden ] [ lal ] [ meme ] [ anadolu ] [ ekil ] [ zelti ] [ mac ] [ mu y ] [ kky ] [ faaliyet ] [ görev ] [ rnek ] [ ares ] [ olur ] [ mlek ] [ kadem ] [ irin ] [ hareketleri ] [ mut ] [ ?kta ] [ y?llar ] [ gem ] [ tek dereceli seçim ] [ demokrat parti ] [ maç ] [ ak?m ] [ ekim ] [ cumhuriyet ] [ çe?it ] [ yarg? ] [ mik ] [ rev ] [ dren ] [ ?rk ] [ gül ] [ genel ] [ sec ] [ kara ] [ harbi ] [ koy ] [ ben ] [ gre ] [ ask? ] [ kararlar? ] [ ask ] [ vas ] [ avr ] [ ems ] [ müdafa-i hukuk cemiyeti ] [ altyn ] [ ülke ] [ lke ] [ aile ] [ osmanlylar ] [ gal ] [ asi ] [ emin ] [ çay ] [ otokratik ] [ ya?am ] [ gelir ] [ davran?? ] [ rat ] [ davran ] [ basky ] [ ylk ] [ eko ] [ uht ] [ disiplin ] [ elm ] [ terakkiperver cumhuriyet f?rkas? ] [ rejim ] [ dü?ünceleri ] [ dale ] [ kararl ] [ krat ] [ birlikler ] [ ?rak ] [ deyim ] [ katy ] [ müdafa-i huku ] [ ?am ] [ anlamy ] [ meydan ] [ hat ] [ ya?ar ] [ zaman? ] [ lülü ] [ yrak ] [ ilke ] [ areket ] [ deme ] [ cemiyet ] [ linde ] [ kavga ] [ yyllar ] [ acan ] [ çan ] [ reçel ] [ reji ] [ hükümet ] [ 1945 ] [ çim ] [ tor ] [ müdafa-i hukuk ] [ hak ] [ yrk ] [ may?s ] [ emo ] [ do?u ] [ muhalefet ] [ 0 tarihi ] [ eva ] [ köy ] [ ykler ] [ demokrat ] [ hizip ] [ ykta ] [ inci ] [ ö?renci ] [ renci ] [ teri ] [ çil ] [ lis ] [ indir ] [ iller ] [ tey ] [ mayys ] [ can ] [ aim ] [ terakkiperver cumhuriyet fyrkasy ] [ arlar ] [ aday ] [ a yt ] [ dolu ] [ nazyr ] [ lak ] [ yargy ] [ imkan ] [ iktidar ] [ bat? ] [ bat ] [ secim ] [ aft ] [ hare ] [ k z ] [ asky ] [ sy a ] [ k?s ] [ l?nde ] [ dük ] [ ocak ] [ dara ] [ beynelmilel ] [ adal ] [ yön ] [ parat ] [ fedakaran? millet ] [ kala ] [ faal ] [ ail ] [ ena ] [ sami ] [ bünyesinin ] [ kille ] [ illi ] [ i ik ] [ k sa ] [ k m ] [ y l ] [ e in ] [ s k ] [ edememi?tir ] [ sonuç ] [ enli ] [ geçmi?lerdi ] [ sonu ] [ siste ] [ l f ] [ e?ilmi?ti ] [ alç ] [ ihtilal ] [ bölüm ] [ ati ] [ ang ] [ amaç ] [ sistem ] [ sav ] [ çal??malar? ] [ oran ] [ fed ] [ sonuçlar ] [ had ] [ illeri ] [ ükler ] [ düzen ] [ otorite ] [ yönetim ] [ leke ] [ zira ] [ birinci dünya sava?? ] [ serbest ] [ dü?ünce ] [ ilah ] [ t h ] [ t a ] [ lkeleri ] [ süre ] [ cemiyetleri ] [ rak? ] [ nide ] [ hip ] [ rmi ] [ demo ] [ a?ar ] [ etin ] [ sam ] [ zamany ] [ dünya sa ] [ ürün ] [ yeti ] [ sena ] [ külle ] [ ilik ] [ sosyal b ] [ tim ] [ evin ] [ a ar ] [ y n ] [ k p ] [ ar s ] [ gas ] [ veki ] [ adale ] [ tis ] [ irden ] [ atlar? ] [ bey ] [ rec ] [ üü? ] [ rekli ] [ ak c ] [ yase ] [ sen ] [ siyasi parti ] [ rne ] [ t f ] [ birinci dünya sava ] [ k f ] [ inli ] [ an t ] [ akü ] [ kım ] [ bağ ] [ kül ] [ ırk ] [ leb ] [ sağ ] [ dağ ] [ rakı ] [ zelli ] [ senatör ] [ kıl ] [ nad ] [ unlu ] [ tini ] [ me i ] [ dis ] [ t i ] [ isin ] [ lınde ] [ rlik ] [ arg ] [ ami ] [ yas ] [ ipl ] [ disi ] [ anad ] [ görevi ] [ niğ ]
