Sosyal Antropoloji
Sosyal Antropoloji
?nsan?n fiziksel varl??? yan?nda, toplumsal ve dü?ünsel varl??? da sözkonusudur. “?nsanbilim” ba?l???yla yola ç?kan antropoloji, insan?n bu konumuyla da ilgilenmekte ve bu alandaki çal??malar?, antropolojinin “Sosyal Antropoloji” dal? yürütmektedir. Sosyal Antropoloji alan?ndaki ara?t?rmalar, di?er sosyal bilimlerle etkile?im ve i?birli?i içindedir. Sosyoloji, psikoloji, etno?rafya ve felsefe ile sosyal antropoloji ortak paydalar? olan “insan”da bulu?maktad?rlar.
Sosyal antropoloji çal??ma konular?ndan dolay? kimi zaman kültürel antropoloji diye de adland?r?lmaktad?r. Çünkü çok genel bir söyleyi?le, sosyal antropoloji, insan?n do?al ve toplumsal çevresiyle olan etkile?imini ve bu etkile?im sonucunda ortaya koydu?u ürünleri yani insan topluluklar?n?n “kültür”lerini inceleme konusu seçmi?tir. Kültür, çok farkl? tan?mlar? yap?labilen bir kavramd?r ancak bir insan toplulu?unun bireylerinin dü?ünce, inanç ve ya?ama biçimleri, yapt?klar? aletler ve davran?? biçimleri ço?unlukla kültürün göstergeleri olarak kabul edilmektedir. Bir toplulukta, bireylerin ölmelerine kar??n kültür sürer gider.Di?er yandan da de?er yarg?lar? ve anlay??lar de?i?tikçe, kültür de de?i?ime u?rar ve bu süreç böylece sürer gider. Bugün ayn? ülkede ya?ayan bizler kültürümüzü varederken, dünya üzerindeki di?er insan topluluklar? da bizimkinden çok ayr? olabilen kendi kültürlerini bizimle ayn? anda ya?amaktad?rlar.
Günümüzden çok önceleri, tarihöncesi devirlerde ya?am?? topluluklar?n yaratt??? “Tarihöncesi kültürler”e gelinirse; bu çok uzun dönemi tan?mam?za yard?m edebilecek yaz?l? belgeler yoktur. Elimizdeki temel bilgi kaynaklar?, sadece, insanlar?n yapt?klar? aletler, ya?ad?klar? ve ölülerini gömdükleri yerlerde bulunan her türlü kal?nt?d?r. Bunlar da ancak büyük bir bütünün çok küçük parçalar?d?r.Buna ra?men bugün, bu çok gizemli ve uzun öykünün, insan?n varolu? öyküsünün genel hatlar?n? çizebilmek mümkün olmaktad?r.
?nsan?ms? diye adland?r?lan türlerin b?rakt??? en eski kal?nt?lar, çok basit aletlerdir. Tarihöncesinde ta? alet yap?m?nda olas?l?kla üç önemli a?ama vard?r. ?lki, elde olan?n yaln?zca kullan?lmas?d?r ve belki de bu a?amay? çok eskiden insan ve gerçek maymunlar?n ortak atalar? ya?am??lard?. Kenya’da bulunan bir Ramapithecus fosilinin yan?nda ele geçen ucu k?r?lm?? çak?l ta??, 14 milyon y?l önce maymunumsu bir yarat???n, bu ilk a?amay? temsil eden aleti kullanm?? olabilece?ini gösteriyor.
?kinci a?ama olan biçimlendirme yani gerekti?inde rastgele alet yapabilmektir. Büyük bir olas?l?kla çok uzun sürmeyen ve ilk a?amayla k?smen ça?da? olarak ortaya ç?kan bu a?amaya ili?kin kal?nt?lar 3 ile 2 milyon y?l önceye tarihlenmektedir.
Üçüncü a?ama tekbiçimcilik (standardizasyon) dönemidir. Bu dönemde insans?lar belli bir i? için belli bir tür alet yapma al??kanl??? edindiler. 2 milyon y?l öncesinde ba?lad??? dü?ünülen ve Homo Habilis türü ile denk dü?en evrim basama??nda, birkaç farkl? yerde birden birbirine çok benzer alet yapma al??kanl?klar? saptanm??t?r. ?nsan?ms?dan Homo Sapiens Sapiens yani modern, günümüz insan?na ula?ana kadarki çizgide bu e?ilim sürmü? ve birbirinden ba??ms?z insan topluluklar? taraf?ndan farkl? yerlerde, ço?u kez de farkl? zaman dilimlerinde olmak üzere, ayn? i? için ayn? tür alet yap?m al??kanl??? paleoantropologlar taraf?ndan saptanm??t?r. Ayr? bir a?amay? temsil eden her bir alet yap?m gelene?i ayr? bir isimle adland?r?lmaktad?r (Olduvai, Acheul , Mouster ve di?erleri).
En eski ta? aletler, bir ana ta? parçadan ba?ka bir ta? ya da tahta parças? ile küçük parçalar (yongalar) kopartma ve daha sonra bu yongalar?n kenarlar?n? yine ta? parçalar? ile düzeltme ya da keskinle?tirme tekni?ine dayan?r. Bu aletleri bitki kökü kaz?mak ya da hayvan postu temizlemek gibi i?lerde kullanan insanlar, zamanla, aletleri geli?tikçe toplay?c?l???n yan?nda avc?l??a geçmi?ler ve buzullar?n izin verdi?i ölçüde bol av hayvan? bulabilecekleri yerlerde kamplar kurmaya ba?lam??lard?r. Bir sonraki a?amada yine ta?tan el baltalar?, kaz?y?c?lar ve dilgilerin yan?nda hayvan kemiklerinden ve çakmakta??ndan benzer aletler de yeral?r. Ayr?ca insanlar aç?khavan?n yan?nda ma?aralarda da ya?amaya ba?lam??lard?r. Avrupa’da ?spanya ve Fransa’da incelenen baz? “Eski Ta? Devri” (Paleolitik Dönem) ma?aralar?nda tabana gömülü insan iskeletleri bulunmu?tur. Bu da insan? insan yapan kimi geleneklerin en eski örneklerinden birini olu?turmaktad?r.
En eski ta? aletler Afrika’da ele geçmi?ken, daha geli?kin olanlar?na Afrika’n?n yan?s?ra Çin’de, Java Adas?’nda ve Avrupa’da da rastlanm??t?r. Tüm “Eski Ta? Devri” (Paleolitik Dönem) boyunca dört kez tekrarlanan buzul ve buzularas? devrelerin getirdi?i iklim ko?ullar? ve gittikçe artan insan nüfusun yaratt??? toplayacak ya da avlayacak besin kayna?? k?tl??? insanlar? göç etmeye ve belki de daha önce yerle?ilmemi? yeni bölgelerde ya?amaya zorlam?? olmal?d?r. Homo Erectus a?amas?na varan bu hareketli insan art?k i?neler, süs ve giyim e?yalar? da kullan?yordu.
“Eski Ta? Devri” (Paleolitik Dönem)’in günümüze en yak?n olan son döneminde (Üst Paleolitik) insanlar, biraz daha önceki zamanlarda ba?lam?? olan ölü gömme ve av ba?ar?s?n? art?rma ayinlerini geli?tirerek sürdürdüler. Bu ayinlere M.Ö. 30 000 y?llar?nda, Avrupa’da ilk örneklerine rastlanan kad?n figürinleri e?lik etmeye ba?lad?. Ta?, fildi?inden yontulan ya da balç?ktan yap?lan, cinsel özellikleri ?srarla vurgulanan (iri kalçalar, büyük gö?üsler) küçük kad?n heykelleri din olu?umunun ilk i?aretleri say?labilir ve kad?n?n üremeyle ilgili i?levinden dolay? avdaki verimi art?rmak için kulland?klar? söylenebilir.
Ayr?ca, bu dönem insanlar? ma?ara duvarlar?na, kaya yüzeylerine, avlad?klar? hayvanlar?n resimlerini çizdiler, kaz?d?lar; bunun avlar?n? art?raca??n? dü?ündüler.
“Eski Ta? Devri” (Paleolitik Dönem)in sonlar?nda son buzullar erimeye ba?lad? ve ormanlar?, tundralar? istila etti. Bu durumda hem av hayvan? sürüleri hem insanlar da?l?k ma?aralar? b?rak?p deniz ve nehir k?y?lar?na, ormanlar içindeki aç?kl?k alanlara da??ld?lar. Paleolitik dönemden hemen sonra yer alan bu döneme “Orta Ta? Devri” (Mezolitik Dönem) denir ancak; kimi bilimciler bunu da çok k?sa süren bir geçi? dönemi oldu?u için Paleolitik Döneme dahil ederler. Daha sonra bu dönem yerini “Yeni Ta? Devri” (Neolitik Dönem)e b?rak?r. Bu dönemde do?al olarak yeti?en besinler yeterli olmay?nca insanlar kendileri besin yeti?tirmeye ve bunun gerektirdi?i yerle?ik ya?am biçimine geçtiler. Böylece toplumsal ya?am ve günümüz uygarl???na do?ru h?zl? bir geli?im ba?lam??t?r.
Hatice Bilgiç
Kaynakça;
1.Arsebük, Güven, ?nsan ve Evrim, Ege Yay?nlar?, ?kinci Bask?, Ekim 1995, ?stanbul.
2.Saran, Nephan, Antropoloji, ?nk?lap Kitabevi, 1989, ?stanbul.
3.Braidwood, R.J., Tarih Öncesi ?nsan, Arkeoloji ve Sanat Yay?nlar?
5.Alekseyev, V.P., ?nsan Türünün Kökeni ve Geli?imi
6. Güvenç, Bozkurt, ?nsan ve Kültür, Remzi Kitabevi, 1991, ?stanbul.
7. Childe, Gordon, Tarihte Neler Oldu, Alan Yay?nlar?, 1990, ?stanbul.
8. Teber, Serol, Davran??lar?m?z?n Kökeni, Say Yay?nlar?, 1993, ?stanbul.
9. Büyük Larousse Ansiklopedisi, Cilt 8, sf: 3924.
10. Arsebük, Güven, “?nsan” “Evrim” “Alet”
11.Tudge, Colin, New Scientist, 20 May?s 1995; ?nsan Irk?n?n Soya?ac?
12. Focus Dergisi, Say? 9, Eylül 1995.
13. Tübitak Bilim ve Teknik Dergisi, Temmuz 1994, sf: 22-29.
14. Tübitak Bilim ve Teknik Dergisi, Eylül 1994, sf: 68.
İlgili etiketler
[ atropoloji ] [ bilim ] [ nedir ] [ sosyal ] [ sosyal antroploji ] [ hayvanlar ] [ sanat ] [ java ] [ antropoloji ] [ fizik ] [ psikoloji ] [ bitki ] [ dergi ] [ felsefe ] [ fiziksel ] [ arkeoloji ] [ enya ] [ evrim ] [ e?ya ] [ dahi ] [ besin ] [ heykel ] [ tahta ] [ ispanya ] [ teknik ] [ toplum ] [ orman ] [ fosil ] [ kad?n ] [ nehir ] [ ?rmak ] [ muz ] [ bira ] [ ar??n ] [ bilim ve teknik ] [ kitabe ] [ istila ] [ yard?m ] [ ma?ara ] [ kitab ] [ alet ] [ vin ] [ tarih öncesi ] [ yarg ] [ aban ] [ müze ] [ a?ac ] [ 1995 ] [ fransa ] [ sik ] [ resim ] [ arkeoloj ] [ ara?t?rmalar ] [ devir ] [ ta? devri ] [ antropolog ] [ s v ] [ t p ] [ k l ] [ il e ] [ i ki ] [ iklim ] [ resimleri ] [ inanç ] [ ink?lap ] [ don ] [ kültür ] [ birey ] [ göç ] [ di? ] [ resimler ] [ belge ] [ olas?l?k ] [ bölgeler ] [ al??kanl?k ] [ che ] [ buzullar ] [ avrupa ] [ efe ] [ bölge ] [ hava ] [ kaynak ] [ edebi ] [ oyun ] [ ehir ] [ gösteri ] [ deniz ] [ isim ] [ rmak ] [ bilgi ] [ inan ] [ istanbul ] [ insanlar ] [ asit ] [ afrika ] [ heykeller ] [ izgi ] [ parça ] [ çizgi ] [ zaman dilimleri ] [ bulu? ] [ ege ] [ remzi ] [ sosyoloji ] [ bana ] [ rol ] [ erime ] [ özellikleri ] [ maymunlar ] [ zellikleri ] [ do?a ] [ buz ] [ i?ne ] [ ko?ul ] [ akmak ] [ ya? ] [ bell ] [ homo sapiens ] [ çakmak ] [ tala ] [ güven ] [ eter ] [ neol ] [ örnekler ] [ rnekler ] [ colin ] [ paleolitik dönem ] [ kad? ] [ eykel ] [ bilim ve teknik dergisi ] [ olu?umu ] [ odun ] [ çeki ] [ polo ] [ a?aç ] [ bozkurt ] [ sosyo ] [ bask? ] [ bask ] [ emm ] [ ban ] [ olo ] [ devre ] [ fildi?i ] [ çal??ma ] [ tu? ] [ anüs ] [ i?aretler ] [ sos ] [ atlar ] [ me ? ] [ ç?? ] [ kam ] [ lap ] [ levi ] [ tan?m ] [ öykü ] [ kalça ] [ i?aret ] [ iskelet ] [ yüzeyler ] [ uygarl? ] [ üreme ] [ uygarl ] [ önemi ] [ reme ] [ nemi ] [ rnek ] [ ormanlar ] [ kenya ] [ braid ] [ örnek ] [ rere ] [ ?kta ] [ far ] [ kemik ] [ devreler ] [ iko ] [ aletler ] [ benz ] [ ayi ] [ klo ] [ ya?amak ] [ ime ] [ s??a ] [ tun ] [ cilt ] [ yarg? ] [ dünya üzeri ] [ mik ] [ kaz?ma ] [ fil ] [ kültürel antropoloji ] [ ansiklopedi ] [ gül ] [ k?sa ] [ çi? ] [ atal ] [ fosi ] [ sec ] [ ya y ] [ stil ] [ ben ] [ koy ] [ ask? ] [ kültürler ] [ ask ] [ aletleri ] [ ems ] [ resimle ] [ ülke ] [ gal ] [ basit ] [ ske ] [ ya?am ] [ davran?? ] [ davran ] [ basky ] [ k?y? ] [ oya ] [ geli?im ] [ kaynaklar ] [ ya?am? ] [ pal ] [ varolu? ] [ denk ] [ kaya ] [ bilimler ] [ izim ] [ do?al ] [ ?rak ] [ varolu ] [ maymun ] [ kök ] [ toplay?c? ] [ s?la ] [ fel ] [ ?am ] [ kaz? ] [ kyyy ] [ ürünler ] [ cinsel ] [ modern ] [ dede ] [ neler ] [ yrak ] [ küp ] [ e?yalar ] [ belgeler ] [ giyim ] [ neolitik dönem ] [ ak?l ] [ türleri ] [ besinler ] [ tanym ] [ ara?t?rma ] [ lüle ] [ osi ] [ kurt ] [ may?s ] [ kadyn ] [ kady ] [ 1990 ] [ u?ur ] [ akyl ] [ anat ] [ leo ] [ pale ] [ ulu? ] [ boz ] [ t?n? ] [ vir ] [ yardym ] [ ykler ] [ günümüzde ] [ ykta ] [ kenar ] [ sosyal antropoloji ] [ tyny ] [ zlem ] [ buzul ] [ frans ] [ tübitak ] [ yapt?klar? ] [ yürütme ] [ mayys ] [ de?er ] [ homo habilis ] [ gür ] [ homo ] [ a yz ] [ a an ] [ kazy ] [ tanm ] [ yaptyklary ] [ yargy ] [ ?nsan ] [ ero ] [ lop ] [ kazyma ] [ sosyal bilimler ] [ yard ] [ asky ] [ dy ky ] [ hatice ] [ yürütm ] [ dara ] [ duvar ] [ alç? ] [ ta_ devri ] [ iskele ] [ sap ] [ 821 ] [ aralar ] [ ena ] [ buzullar? ] [ i ik ] [ e in ] [ cize ] [ amaya ] [ 1989 ] [ arkl ] [ alç ] [ söyleyi? ] [ l ce ] [ ma?ara duvarlar? ] [ çal??malar? ] [ gizem ] [ ar da ] [ ynler ] [ yzeyler ] [ dala ] [ arüs ] [ gösterge ] [ ilk a ] [ ükler ] [ kaynakça ] [ rtük ] [ yap?m ] [ ko?u ] [ teber ] [ kullanan ] [ parçalar? ] [ esinler ] [ dü?ünce ] [ türe ] [ teb ] [ yay?n ] [ map ] [ rak? ] [ dünya üzerindeki ] [ neme ] [ h?z ] [ m s ] [ ba?ar? ] [ akm ] [ ta? devr ] [ ma?aralar ] [ ba?ar ] [ sam ] [ lev ] [ talar ] [ tula ] [ neolitik ] [ dün ya ] [ ürün ] [ c?? ] [ sosyal b ] [ an?s? ] [ ?stanbul ] [ rem ] [ stanbul ] [ a?tan ] [ evin ] [ s t ] [ rt k ] [ sanat y ] [ k p ] [ abana ] [ ni? ] [ am? ] [ post ] [ oli ] [ hatice bilgic ] [ dört ] [ elk ] [ ba?a ] [ olmak ] [ tis ] [ irden ] [ hayvanlar?n resimleri ] [ atlar? ] [ nebi ] [ neb ] [ a z ] [ konumu ] [ say ? ] [ y ?l ] [ al ç ] [ ilim ] [ parçalar ] [ midi ] [ çak?l ] [ ara?t?r ] [ s?s ] [ ili?ki ] [ k f ] [ kaynaklar? ] [ ayvanlar ] [ ylk ] [ s s ] [ cad ] [ adl ] [ söyleyi ] [ anı ] [ ısı ] [ dük ] [ kül ] [ nüm ] [ me ı ] [ ası ] [ uğur ] [ t ı ] [ eğin ] [ kıs ] [ çığ ] [ tuğ ] [ kıl ] [ mid ] [ isk ] [ unlu ] [ dis ] [ irk ] [ arg ] [ raki ] [ dönem ] [ disi ] [ tlan ] [ çağ ] [ s a ] [ ta t ] [ new ]
