Zeka nedir?
Zeka nedir?
Kavramlar ve alg?lar yard?m?yla soyut ya da somut nesneler aras?ndaki ili?kiyi kavrayabilme, soyut dü?ünme, muhakeme etme ve bu zihinsel i?levleri uyumlu ?ekilde bir amaca yönelik olarak kullanabilme yetenekleri zeka olarak adland?r?lmaktad?r.
Zekan?n farkl? tan?mlar?n?n olmas?na kar??l?k zekaya ili?kin kuramlar?n tümü zekan?n geli?tirilebilecek bir kapasite ya da potansiyel oldu?u ve biyolojik temellerinin bulundu?u noktalar?nda birle?ir. Buna göre zeka, bireyin do?u?tan sahip oldu?u, kal?t?mla ku?aktan ku?a?a geçen ve merkez sinir sisteminin i?levlerini kapsayan; deneyim, ö?renme ve çevreden kaynaklanan etkenlerle biçimlenen bir bile?imdir.
Zeka bir çok zihinsel yetene?in de?i?ik durum ve ko?ullarda kullan?lmas?n? içerir. Bu yetenekler aras?nda ba?l?calar?:
Sözel Anlay??: sözcükleri tan?ma ve anlama,
Sözel Ak?c?l?k: sözel ve yaz?l? olarak sözcük ve ifadeleri çabucak bulabilme,
Say?sal Yetenek: aritmetiksel i?lemleri çabuk ve do?ru olarak yapabilme,
Alansal ve Uzay ili?kileri: iki ve üç boyutlu görsel alg?lamay? yapabilme,
Bellek: i?itsel ve görsel olarak belleme gücü,
Alg?sal H?z: karma??k bir nesnenin ayr?nt?lar?n? görebilme, zemin ?ekil ili?kisini ay?rt edebilme, benzerlik ve farkl?l?klar? do?ru olarak alg?layabilme,
Mant?kl? dü?ünme: muhakeme yürütebilme, olarak say?labilir.
Bir ki?inin zeka seviyesi di?er ko?ullar e?it tutuldu?unda ne kadar zor i?ler ba?ard???, veya ayn? güçlükteki i?lerden ne kadar ço?unu ba?arabildi?i, veya ne kadar k?sa sürede do?ru sonuca ula?abildi?i ile belli olur.
Zekan?n Biyolojik Temelleri
Zeka ile beyin aras?da çok yak?n bir ili?ki vard?r. Zekan?n beyinde yer ald??? kabul edilir. Bir insan beyninde 10 milyardan fazla sinir hücresi bulunmakta, her bir hücre ortalama 10.000 hücre ile ba?lant? içerisinde çal??maktad?r. Nöron ad? verilen bu sinir hücrelerinde sinyaller çok karma??k elektro-kimyasal olaylar zinciriyle olu?an ve say?s? saniyede 1000 taneye kadar ç?kabilen titre?imler halinde iletilmektedir.
Beyinin ne biçimde çal??t??? henüz çözümlenebilmi? de?ildir. Belle?in i?leyi? mekanizmas?, beyin alg?lama yaparken gösterdi?i esneklik yetene?i gibi konular bilim adamlar?n? y?llarca u?ra?t?rm?? hala da ula?t?rmaktad?r.
Bir k?s?m bilim adamlar? belirli i?lerden beyinin belirli bölgelerindeki hücreleri sorumlu tutarak konuya aç?klama getirirken, ünlü nörolog Karl Pribram hologram teorisini beyinle ba?da?t?rmak üzere yapt??? çal??malarda beyinin çevresi hakk?ndaki bilgileri s?n?fland?r?lmam?? bir karma??k düzen içerisinde ald???, al?nan bu bilgilerin holografik, yani üst üste bindirilmi? dalgalar ve onlar?n giri?imleriyle olu?an modele dayal? bir biçimde kaydedildi?i ve daha sonra d??ar?dan gelen frekanslara göre bilgilerin al??k?n oldu?umuz mekan-zaman için düzenlenerek, bilinen alg? dünyas?n?n olu?tu?unu söylemektedir.
Zekan?n Ya?a Göre Geli?imi
Zeka ya?am?n ilk on y?l?nda büyük bir geli?me kaydetmektedir. Bu süre içinde en h?zl? geli?me ilk iki y?lda gerçekle?ir. Ba?lang?çta davran??? birkaç refleksten olu?an insan, iki y?l sonunda kendi ba??na yürüyebilen, konu?abilen, baz? basit problemleri çözebilen, neden sonuç ili?kisi kurabilen, basit planlamalar yapabilen, hat?rlayabilen bir ki?i hale gelir.
Sembollerle dü?ünebilme 11 ya??nda ba?lar. 12 ya?tan sonra zekan?n h?z?nda azalma olsa da geli?meye devam eder. Geli?menin en üst düzeyine 14-18 ya?lar aras?nda var?l?r. Zihinsel güç 30 ya?a kadar bu düzeyde kal?r. Daha sonraki ya?larda yeni malzeme ö?renmedeki ba?ar? yava? olarak azalmaya ba?lar, ancak ö?renilen bilgiler kaybolmaz tam tersine ya? ilerledikçe, deneyimden dolay? edinilen bilgiyi kullanmadaki beceri artar.
Zekan?n Soyaçekim ile ?lgisi
Do?u?tan gelen zekan?n de?erlendirilmesi için bilinen bir yöntem yoktur. Kal?t?mla çevre aras?ndaki ili?ki birbirinden ayr? ve uzakta yeti?tirilen ikizlerin davran?? ve ba?ar?lar?n?n incelenmesiyle bir ölçüye kadar belirlenebilir. Tek yumurta ikizlerinin kal?t?m?, birbirlerinin ayn?d?r. Do?umdan itibaren birbirlerinden farkl? çevrelerde yeti?en tek yumurta ikizlerinin ve ayn? evde yeti?en çift yumurta ikizlerinin zeka puanlar?n?n kar??la?t?r?ld??? bir ara?t?rmada, de?i?ik çevrelerde yeti?seler bile, kal?t?m? ayn? olan tek yumurta ikizlerinin zekalar?n?n, ayn? çevrede yeti?ip, kal?t?mlar? birbirinden farkl? olan çift yumurta ikizlerinin zekalar?ndan daha çok birbirlerine benzedi?i ortaya ç?km??t?r.
Bir ba?ka ara?t?rmada ise, bebek iken evlat edinilen çocuklar?n zekalar?n?, üvey anne-babalar?n?n zekalar? ve ayr?ca do?al anne-babalar?n?n zekalar? ile kar??la?t?rm??lar ve bu çocuklar?n zeka puanlar?n?n do?al ana-babalar?nkine daha çok benzedi?i görülmü?tür. Bunun gibi çok say?da yap?lan ara?t?rmalar, kal?t?m?n zeka geli?mesinde önemli bir rol oynad???n? ortaya koymu?tur.
Zeka ve Çevre
Zekan?n kal?t?mla ili?kisi çok belirgindir, ancak çevrenin de zekaya önemli etkisi vard?r. Tek yumurta ikizleri birbirinden ne kadar farkl? çevrelerde yeti?irlerse aralar?ndaki zeka fark? da o denli fazla olmaktad?r.
Ana-baba evi zihinsel geli?meyi etkiledi?i istatistiklerle gösterilmi?tir. Çe?itli e?itim seviyesine sahip ailelerden gelen çocuklar?n bir arada okuduklar? okullarda yap?lan ara?t?rmalarda, yüksek e?itim düzeyli ailelerden gelen çocuklar?n di?erlerine göre daha ba?ar?l? olduklar? saptanm??t?r.
1700 ve 1910 y?llar? aras?nda ya?ayan 4421 ünlü ki?inin kökenini inceleyen bir ara?t?rma sonucunda bu ki?ilerin % 83′ünün üst tabakadan ve ancak %16’s?n?n alt tabakadan geldi?inin ortaya ç?kmas?, çevre faktörünün önceki yüzy?llarda çok daha önemli bir etken oldu?unu ortaya koymaktad?r. Her ne kadar ba?ar? ve zeka birbirinden farkl? olsa da, ba?ar?da zekan?n önemli bir pay? oldu?u göz önüne al?nacak olursa bu bize zeka hakk?nda da bilgi verir.
Zekaya çevrenin etkilerinin aras?nda çevreden etkilenen ki?ilik yap?s?, sosyo-psikolojik çevre, dil yetene?i ve güdü say?labilir. Kayg?l? ve korkak çocuklar problem çözerken yap?lan i?e dikkatlerini vermede güçlük çekerler ve dolay?s? ile zeka testlerindeki ba?ar? dü?ük olur.
Bir ba?ka etken de, ailelerinin beklentilerinden dolay? orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyden gelen çocuklar?n di?erlerine göre daha güdülü olmalar? ve test s?ras?nda daha fazla gayret sarf etmeleridir.
Di?er ko?ullar e?it tutuldu?unda orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyden gelen ki?ilerin zeka puanlar?, dü?ük sosyo-ekonomik düzeyden gelen ki?ilere k?yasla daha yüksek olmaktad?r. En dü?ük ile en yüksek sosyo-ekonomik düzey aras?ndaki puan fark? 20′ye kadar ç?kmaktad?r.
Zekas? yüksek ki?iler daha iyi e?itim görmekte, kazançl? meslek sahibi olarak daha yüksek bir ekonomik düzeye eri?mektedir. Sosyo-ekonomik düzeyi yüksek ailelerin çocuklar? daha fazla ö?renme olana??na sahiptir, bunlar ilerisi için daha iyi ba?lang?ç ko?ullar? elde edebilmektedir. Zeka testlerinde sözel bölümlerin bulunmas?, e?itim seviyesi yüksek ki?ilerin daha yüksek puan almas?na yard?m etmektedir. Dolay?s? ile burada hem kal?t?msal hem de yeti?me tarz?ndan gelen bir avantaj söz konusudur.
Zeka ve Ba?ar?
Üstün zekal? bir bireyin toplumda bununla orant?l? olarak ba?ar?l? olaca?? varsay?l?rsa da, kimi zaman denetlenemeyen d?? etkenler nedeniyle uzun vadeli tahminler geçersiz ç?kabilir. Zekan?n toplumsal ba?ar?ya dönü?türülebilmesini sa?layan mekanizma henüz yeterince anla??lamam??t?r. Çocukluk döneminde yap?lan ba?ar? testlerinin ayn? dönemde yap?lan IQ testleri ile benzer sonuçlar verdi?i görülürse de, ya?am?n ileri ki y?llar?nda ortaya ç?kacak davran?? kal?plar?n?n tamamen bu sonuçlarla belirlenmesi mümkün de?ildir.
Zeka Testlerinin Tarihçesi
Eski Çin ve Yunan kay?tlar?ndan elde edilen bilgiler ?????nda, 2000-2500 y?l önce bile zihinsel, ki?isel ve fiziksel farkl?l?klar? ölçmek üzere giri?imler oldu?unu anl?yoruz. Zeka testleri konusundaki sistematik ve bilimsel çal??malar ancak 19. yüzy?l?n sonlar?na do?ru ortaya ç?kmaya ba?lam??, ?ngiltere’de Fransis Galton, Almanya’da Emil Kraeplin ve Fransa’da Fred Binet bu konuda ara?t?rmalar yapm??lard?r. ?lk formal IQ testi bu yüzy?l?n ba??nda, Frans?z hükümetinin, okuldan yararlanamayacak kadar durgun zekadaki çocuklar?n yeterli zeka potansiyeli oldu?u halde gerekli çabay? göstermedikleri için ba?ar?s?z olan çocuklardan ay?rt edebilmek amac?yla Binet ve Simon’dan zeka testi geli?tirmelerini istemesi üzerine ortaya ç?km??t?r.
Binet, çocuklar?n hangi ya?larda hangi becerilere sahip olduklar?n? inceleyerek ilk test maddelerini olu?turdu ve bu test maddelerini çocuklar üzerinde denedi. Her ya? için, o ya?taki çocuklar?n %60′?n?n ba?ard??? maddeler, o ya? için test maddesi olarak belirlendi. Bu ölçüme göre bir çocuk, kendi ya??tlar?n?n yapabildiklerini yapabiliyorsa normal zekal?, daha küçüklerin yapabildiklerini yapabiliyorsa geri zekal?, kendinden büyük zekal?lar?n maddelerini yapabiliyorsa ileri zekal? olarak de?erlendirildi. Böylece 1908 y?l?nda Binet-Simon ad? alt?nda ilk zeka testi ortaya ç?kt?. Bu test daha sonra çe?itli tarihlerde ve en son olarak ta 1986 tarihinde yenilendi. Bunlardan 1937 tarihindeki yenileme, Stanford üniversitesinde yap?lm??t?, ve testin bu tarihten sonraki ad? Stanford-Binet oldu. 1986 tarihinde geli?tirilen test Stanford-Binet Sürüm 4 olarak an?lmaktad?r.
Zeka tesleri konusunda Terman, Cattell, Spearman, Stern, Thorndike, Thrustone ve Wechsler bilinen di?er önemli isimlerdir
Günümüzde en yayg?n olarak kullan?lan Binet ve Wechler testlerinde ö?renme, soyutlama ve yeni durumlara uyum gösterme kapasitesini ölçülmeye çal???lmakta ve sonuç, zeka ya??n?n kronolojik ya?a oran? olan zeka bölümü (Intelligence Quotient- IQ) olarak elde edilmektedir.
Çe?itli Zeka Alanlar?
Günümüzde en yayg?n testler olan Stanford-Binet ve WAIS-R testlerinde zeka ölçümü için Binet’in geli?tirdi?i yöntem kullan?lmas?na kar??n, zekan?n ne oldu?unun tan?mlanmas?nda eksiklikler bulunmaktad?r. Binet ekolünde zeka, ki?inin test sonuçlar?nda ald??? derece ile ölçülmektedir. Bu zekay? ölçmek için pratik bir yakla??md?r ve ki?ilerin performanslar?n? anlamaya yöneliktir, ancak bu testler zekan?n do?as?n? anlamak için fazla ipucu vermezler. Ara?t?rmac?lar zekan?n do?as?n? anlamak üzere de çal??maktad?rlar. En çok sorulan sorulardan biri zekan?n tek bir faktörden mi yoksa bir kaç bile?enin bir araya gelmesiyle mi olu?tu?udur. ?lk psikologlar, zekan?n ve genel bir g-faktörü olarak adland?r?lan genel bir mental faktörden olu?tu?unu varsay?yorlard?. Bu faktörün, zekan?n her bir yöndeki performans?n? etkiledi?ini varsayarak, zeka testinin bu g-faktörünü ölçmeye yönelik oldu?unu kabul ediyorlard?. Daha sonraki ara?t?rmac?lar ak?c? zeka ve kristalize zeka olmak üzere zekan?n iki çe?idi bulundu?unu öne sürdüler. Ak?c? zeka, yeni problemleri ve durumlar? ba?ar?yla ele alabilme yetene?ini, kristalize zeka ise bilginin saklanmas?, beceriler, ak??kan zekan?n kullan?lmas? ve tecrübelerden elde edinilen stratejileri kapsamaktad?r.
Di?er bir k?s?m bilim adam? ise zekan?n daha çok bölümlerden olu?tu?unu ileri sürmü?tür. Örne?in, Howard Gardner belirli alanlarda ola?and??? ba?ar?lar sergileyen insanlar?n yeteneklerini inceleyerek yedi de?i?ik zeka alan? oldu?unu savunmu?tur. A?a??da aç?klanan bu zeka alanlar?n?n her biri di?erinden ba??ms?z olmas?na kar??n, herhangi bir aktivite bu zeka alanlar?ndan bir kaç?n?n ayn? anda aktif hale geçirilmesiyle olu?maktad?r:
1. Müziksel Zeka: müzik ile ilgili ?eylerdeki beceri
2. Bedensel Kinestetik Zeka: tüm bedenin veya çe?itli bölümlerinin bir problemin çözümünde, bir üretim veya gösteri s?ras?nda kullan?lmas? ile ilgili becerilerdir; dans etme, atletizm, aktörlük, operatörlük gibi beceriler buna örnek gösterilebilir
3. Mant?k-matematik zekas?: problem çözme ve bilisel dü?ünmedeki beceriler
4. Dilsel Zeka: Bir dilin kullan?m? ve o dilde eserler üretme ile ilgili beceriler
5. Uzaysal-Konum Zeka: Mimarlar?n, ressamlar?n, heykelt?ra?lar?n veya uzay-konum durumlar?n? anlamadaki becerileri
6. Ki?iler Aras? Ileti?im: Di?er ki?ilerle etkile?imde di?erinin ruh halini, isteklerini, niyetlerini anlamadaki beceriler
7. Içeyönelik Zeka: bir ki?inin iç dünyas?ndaki yönelimlerini anlamas?, duygular?na eri?ebilmesi becerisidir
Gardner’in her bir zeka alan?n? aç?klamak üzere verdi?i örnekler aras?nda Yehudi Menuhin, T.S. Elliot, Anne Sullivan, Virginia Wolf gibi ünlüler yer almaktad?r.
Yehudi Menuhin San Fransisco Orkestras?n?n konser salonuna gizlice sokuldu?unda 3 ya??ndaym??. Orada Louis Persinger’in violin çal???ndan çok etkilenen Menuhin, ya? gününde bir violin al?nmas? ve Louis Persinger’in hocas? olmas? için inatla direnmi?. Her ikisini de elde eden Menuhin, 10 ya??na geldi?inde uluslararas? üne sahip bir yorumcu olmu?tu.
T.S. Eliot 10 ya??ndayken, Fireside ad?nda bir magazini tek ba??na ç?karm??, üç günlük bir k?? tatili s?ras?nda derginin 8 say?s?n? haz?rlam??t?.
Anne Sullivan sa??r ve kör Helen Keller’in e?itimine ba?lad???nda bu i?, di?er ki?ilerin y?llarca vaktini alacak zorluktayd?. Bu i?e giri?mesinden daha iki hafta sonra büyük ilerleme kaydetti, bu süre içerisinde vah?i bir yarat?k narin bir çocu?a dönü?mü?tü.
Virginia Wolf “A sketch of the Past” adl? eserinde, kendi iç ya?am?na bak???n iyi bir örne?ini sergilemekte, bu eserinde çocuklu?undan kalan ve olgunla?mas?na ra?men hala ?ok etkisinden kurtulamad??? bir çok özel an?s?na yönelip, onlara kar?? tepkilerini ba?ar?l? bir biçimde aç?klamaktad?r.
Zeka Testlerinin Ele?trisi
Zeka testleri konusundaki en önemli tart??malardan biri zekay? olu?turan zihinsel yeteneklerin tan?mlanmas? ve IQ’nun bu yetenekleri yeterince yans?t?p yans?tamayaca?? üzerinde yo?unla?m??, testin haz?rlanmas? ve standartla?t?r?lmas?nda kültürel önyarg?lar?n olabilece?i ileri sürülmü?tür. Sosyoekonomik düzeyi yüksek çocuklar?n test sonuçlar?n?n da daha yüksek ç?kt??? saptanm??t?r. Sosyo- ekonomik durum, ö?renim olanaklar?, hatta testin uyguland??? ko?ullar?n bile test sonuçlar?n? etkileyebilece?i dü?ünülür. ?yi e?itim görmü? ki?ilerin kelime bilgisi daha fazlad?r, bütün zeka testleri sözel
İlgili etiketler
[ alansal ve uzay ili?kileri ] [ alg?sal h?z ] [ bellek ] [ dahi ] [ deha ] [ iq ] [ mant?kl? dü?ünme ] [ nedir ] [ say?sal yetenek ] [ sözel ak?c?l?k ] [ sözel anlay?? ] [ zeka ] [ zekan?n soyaçekim ile ilgisi ] [ zekan?n ya?a göre de?i?imi ] [ zeki ] [ bilimsel ] [ bilim adamlar? ] [ evler ] [ e?itim ] [ model ] [ ünlüler ] [ rus ] [ fizik ] [ aktör ] [ ressam ] [ alman ] [ frans?z ] [ tarihçesi ] [ dans ] [ tart? ] [ psikoloji ] [ t?p ] [ dergi ] [ fiziksel ] [ matematik ] [ kelt ] [ kör ] [ nuh ] [ hücre ] [ bilim adam? ] [ incir ] [ heykel ] [ kimya ] [ mimar ] [ toplum ] [ yumurta ] [ orman ] [ ruh ] [ müzik ] [ ayr?nt?lar? ] [ biyoloji ] [ hücreler ] [ ?rmak ] [ cat ] [ muz ] [ opera ] [ kelime ] [ ar??n ] [ mant?k ] [ yard?m ] [ görmek ] [ aylar ] [ ekonomi ] [ evren ] [ frekans ] [ helen keller ] [ ingiltere ] [ dalgalar ] [ uzay ] [ bilim adamlar ] [ bilim adam ] [ tart ] [ eker ] [ orum ] [ yarg ] [ alg ] [ ucak ] [ sinir hücreleri ] [ s?ras? ] [ isimler ] [ test ] [ yakla??m ] [ fransa ] [ g k ] [ el i ] [ sik ] [ çeri ] [ görsel ] [ ara?t?rmalar ] [ ressamlar ] [ ku? ] [ t p ] [ z m ] [ m ze ] [ i ki ] [ me e ] [ gram ] [ kristalize ] [ oks ] [ yetenek ] [ beklenti ] [ alg?lama ] [ nokta ] [ kültür ] [ birey ] [ holografik ] [ önyarg? ] [ anta ] [ nyarg ] [ ar?lar ] [ 500 y?l ] [ zeka nedir ] [ kal?p ] [ istatistik ] [ bölgeler ] [ dikkat ] [ göz ] [ güç ] [ ki?i ] [ bölge ] [ kaynak ] [ neden ] [ edebi ] [ gaz ] [ yunan ] [ sis ] [ gra ] [ madde ] [ gösteri ] [ ???n ] [ isim ] [ anlam ] [ rmak ] [ bal ] [ bilgi ] [ vad ] [ yaz? ] [ bilim ] [ insanlar ] [ am?n ] [ pas ] [ asit ] [ biyo ] [ beyin ] [ alg? ] [ mede ] [ maddelerin ] [ elik ] [ sergi ] [ ekol ] [ tema ] [ titre?im ] [ niye ] [ atletizm ] [ devam ] [ yarat?k ] [ emil ] [ ki?ilik ] [ kimyasal ] [ bilgin ] [ k il ] [ gardner ] [ asal ] [ u?ak ] [ sonuçlar? ] [ kudu ] [ nac ] [ rol ] [ derece ] [ çeki ] [ semboller ] [ psikolog ] [ do?a ] [ alo ] [ eserler ] [ ko?ul ] [ esnek ] [ itme ] [ turan ] [ louis ] [ kal?t?m ] [ çocuklu?u ] [ bell ] [ testleri ] [ tabak ] [ tala ] [ olaylar ] [ erhan ] [ eter ] [ örnekler ] [ rnekler ] [ adam ] [ refleks ] [ lou ] [ arz ] [ klan ] [ thor ] [ baba ] [ deney ] [ arabi ] [ eykel ] [ akad ] [ tu? ] [ odun ] [ uçak ] [ kani ] [ ???k ] [ c il ] [ çevre ] [ a ac ] [ süt ] [ ileti?im ] [ ikizler ] [ sosyo ] [ soru ] [ tüp ] [ kristal ] [ rüya ] [ rant ] [ binet ] [ esneklik ] [ yasa ] [ utu ] [ lamalar ] [ ku?u ] [ olo ] [ yarak ] [ ka?an ] [ çal??ma ] [ rl?k ] [ gay ] [ anüs ] [ k?? ] [ sos ] [ duygu ] [ me ? ] [ strateji ] [ durgun zeka ] [ beden ] [ zeka testi ] [ n r ] [ tan?m ] [ krist ] [ diren ] [ ulama ] [ eser ] [ faz ] [ estetik ] [ eliot ] [ kky ] [ önemi ] [ davran?? kal?plar? ] [ mimarlar ] [ nemi ] [ dünyas? ] [ ku?aktan ku?a?a ] [ rnek ] [ ekerl ] [ teori ] [ elek ] [ ford ] [ okul ] [ sorular ] [ örnek ] [ kimy ] [ k olma ] [ kuramlar ] [ kuram ] [ yöntem ] [ ne oldu ] [ mut ] [ duygular ] [ far ] [ kayg? ] [ kayg ] [ tecrübe ] [ soyut ] [ hafta ] [ çocuk ] [ maddeler ] [ cocuk ] [ ocuk ] [ iko ] [ forma ] [ benz ] [ ayyy ] [ i?ik ] [ deli ] [ konser ] [ kis ] [ anne ] [ pers ] [ ime ] [ almanya ] [ s??a ] [ yarg? ] [ mik ] [ atlet ] [ ölümü ] [ gül ] [ k?sa ] [ üretim ] [ dü?ünme ] [ retim ] [ howard gardner ] [ 200 ] [ fla ] [ a??k ] [ plan ] [ nabi ] [ ya y ] [ ben ] [ koy ] [ 2000 ] [ sinir ] [ karma ] [ tek yumurta ikizleri ] [ rust ] [ kiler ] [ aile ] [ zorlu ] [ gal ] [ basit ] [ ressamlar? ] [ ske ] [ ya?am ] [ gelir ] [ davran?? ] [ bebek ] [ davran ] [ do?um ] [ kimyasal olaylar ] [ sinir hücresi ] [ eko ] [ helen ] [ etkileri ] [ ki?isel ] [ elektro ] [ sinir sistemi ] [ ya?? ] [ oya ] [ geli?im ] [ alaca ] [ yap?s? ] [ ya?am? ] [ kaya ] [ problem ] [ problemler ] [ do?al ] [ ivi ] [ serg ] [ yarar ] [ form ] [ geli?tirme ] [ kök ] [ bilin ] [ ?am ] [ ?ok ] [ prob ] [ thorndike ] [ aç?lar ] [ bilim a ] [ ?pl ] [ üstü ] [ at?k ] [ sözcükler ] [ dede ] [ neler ] [ ünlü ki?i ] [ ton ] [ li f ] [ lülü ] [ ölçme ] [ gelme ] [ okullar ] [ testler ] [ arylar ] [ tabaka ] [ mat ] [ tanym ] [ ara?t?rma ] [ arky ] [ maca ] [ lüle ] [ ritm ] [ hükümet ] [ grafik ] [ y yn ] [ benzerlik ] [ hak ] [ yapysy ] [ yazy ] [ kurt ] [ do?u ] [ mans ] [ tatil ] [ cevre ] [ fad ] [ u?ur ] [ ö?renme ] [ renme ] [ kimyasal olay ] [ vir ] [ kü? ] [ görme ] [ yardym ] [ günümüzde ] [ ykler ] [ açylar ] [ kro ] [ heykelt?ra? ] [ terman ] [ 500 yyl ] [ ba?lant? ] [ k???n ] [ ciri ] [ frans ] [ virgin ] [ a aç ] [ geli?me ] [ ypl ] [ indir ] [ ayryntylary ] [ çocuklar? ] [ ocuklar ] [ bilim adamy ] [ de?er ] [ tat ] [ nedeni ] [ yaratyk ] [ fazl ] [ kalytym ] [ aga ] [ stat ] [ olgu ] [ tern ] [ olgun ] [ meslek ] [ ki i ] [ tanm ] [ insan beyni ] [ kalyp ] [ dünyasy ] [ yargy ] [ yedi ] [ çocuklary ] [ ocuklary ] [ karl ] [ yard ] [ past ] [ nam ] [ aft ] [ tarty ] [ k z ] [ bölgeleri ] [ iq testi ] [ avu ] [ l?nde ] [ reti ] [ cattell ] [ sevi ] [ menta ] [ maça ] [ rsa ] [ me 1 ] [ ta_ k ] [ k n ] [ sap ] [ 821 ] [ alansal ve uzay ili_kileri ] [ ail ] [ aralar ] [ dam? ] [ kal?t?m? ] [ elme ] [ soyaçekim ] [ t n ] [ k sa ] [ k ta ] [ violin ] [ ikizlerinin ] [ kal?t?mla ] [ persinger ] [ enli ] [ menuhin ] [ yehudi ] [ siste ] [ amaya ] [ dünyas ] [ yapabiliyorsa ] [ l f ] [ arkl ] [ ni de ] [ tamam ] [ bölüm ] [ amaç ] [ sistem ] [ ölçüm ] [ iline ] [ zeka testleri ] [ anak ] [ rdn ] [ arm ] [ oran ] [ talama ] [ ulam ] [ arüs ] [ tart??ma ] [ önyarg ] [ etken ] [ sonuçlar ] [ tepki ] [ ileler ] [ kak ] [ al?t?m ] [ murt ] [ uluslararas? ] [ çocuklar ] [ uluslararas ] [ ükler ] [ ing ] [ ko?u ] [ ac?l ] [ site ] [ düzen ] [ ronoloji ] [ kronoloji ] [ l ca ] [ ork ] [ boy ] [ biyolo ] [ yetenekler ] [ nöron ] [ saniye ] [ bilim adamlary ] [ türe ] [ yüzy?l ] [ ki?iler ] [ dalga ] [ teb ] [ in tarih ] [ bilimsel cal??malar ] [ faktör ] [ çekim ] [ derin ] [ neme ] [ hip ] [ saya ] [ h?z ] [ m s ] [ gazi ] [ stanford ] [ ba?ar? ] [ ar il ] [ matemati ] [ yararl ] [ ba?ar ] [ slar ] [ sam ] [ lev ] [ talar ] [ tula ] [ sözel anlay ] [ tarihçe ] [ bilgisi ] [ titre?i ] [ ürün ] [ cocuklu?u ] [ çoçuklu?u ] [ çocukla ] [ belle ] [ ilik ] [ ocukla ] [ stratejiler ] [ ku?ak ] [ t t ] [ i?lem ] [ 1700 ] [ an?s? ] [ a?tan ] [ iot ] [ erkez ] [ çat ] [ y n ] [ a ar ] [ ar s ] [ k p ] [ r n ] [ hologram ] [ holografi ] [ malzeme ] [ ak?c? ] [ tiz ] [ frekanslar ] [ oli ] [ ista ] [ sak ] [ geri ] [ ba?a ] [ olmak ] [ tis ] [ simon ] [ gin ] [ duy ] [ nebi ] [ neb ] [ ibram ] [ vit ] [ a z ] [ üü? ] [ y ün ] [ rekli ] [ rform ] [ örne?i ] [ ak c ] [ ilim ] [ ifade ] [ rne ] [ ara?t?r ] [ ili?ki ] [ k f ] [ kaydetme ] [ kım ] [ adl ] [ dini ] [ anı ] [ kül ] [ nüm ] [ kağan ] [ led ] [ me ı ] [ leb ] [ uğur ] [ t ı ] [ eğin ] [ tura ] [ ç k ] [ kıl ] [ nad ] [ timin ] [ tini ] [ me i ] [ lınde ] [ rlik ] [ irk ] [ kiz ] [ arg ] [ ayg ] [ raki ] [ kisin ] [ kisi ] [ dönem ] [ formal ] [ ka t ] [ ta t ] [ tif ] [ fakt ] [ çöz ]
