Dünyan?n Dam? Neresidir?
Dünyan?n Dam? Neresidir?
Orta Asya'da bulunan 1.150.000 km yüzölçümündeki Tibet, "Dünyan?n Dam?" diye tan?mlan?r. Bunun nedeni, nüfusu 1.275. 000 olan Tibet'in dünyan?n en yüksek yerinde bulunan bir ülke niteli?i ta??mas?d?r. Gerçekten de, ülkenin denizden yüksekli?i 3500 ile 5000 metre aras?nda de?i?ir. Tibet bu yüksekliklerde uzanmas? nedeniyle geni? bir yayla görünü?ündedir. Güneyde tepeleri karl? Himalaya Da?lar?, kuzeyde Karanl?k Da?lar vard?r.
Ülkenin ba?kenti Lhasa (Lasa), denizden 3600 metre yüksekliktedir. Yüzölçümüne oranla zaten az olan nüfusun % 20' sini, tap?naklarda ya?ayan,ba?lar? usturayla kaz?nm??.Budistler'e has gözal?c? sar? renkte giysiler içindeki din adamlar? te?kil eder.
Tibetliler Mo?ol ?rk?ndan gelmedir. Dilleri, edebiyatlar? kendilerine hast?r. Halk?n büyük ço?unlu?u göçebe olarak ya?ar. Ancak bu çevrede rastlanan ve "yak" ad? verilen bir tür öküz ve s???r beslerler. Tibet'in karakteristik özelliklerinden biri, ta??t ve ula?t?rma i?lerinde de yararlan?lan "yak" ad?n? ta??yan öküzdür. Ülkenin iklimi son derece sert oldu?undan, Tibetliler dayan?kl?, iklimin ve hayat ?artlar?n?n güçlüklerine gö?üs gerebilecek yap?da kimselerdir. Tibet'in karakteristik özelliklerinden bir ba?kas?,bütün dünya Budistlerinin ba?? olan Dalay Lama'n?n burada ya?amas?d?r.
Tibet ç?plak, vah?i görünümü,toplumun dini kaynaklardan olu?mu? gelenek ve töreleri,esrarengiz tap?naklar?yla d?? dünyan?n büyük ölçüde ilgisine hedef olmu?sa da, d??ar?ya kar?? kapal? bir ülke say?l?r. Özellikle 1960 y?l?nda K?z?l Çin taraf?ndan istila edilmesi,ülkenin içine kapan?kl???n? büsbütün artt?rm??t?r.
Tibet'te toplum hayat?n?n garip yönlerinden biri, kad?nlar?n birkaç erkekle evlenebilmesidir. Bu konuda çal??malar yapan toplumbilim uzmanlar?, sözkonusu durumun ülkede erkek nüfusunun azl???ndan ileri geldi?ini ortaya koymu?tur.
Dini ba?kan olan Lama, ayn? zamanda yönetici durumundad?r. Devletin de ba?kan?d?r. Tibetliler, Buda?n?n ruhunun Dalay Lama'ya geçti?ine, böylece Buda'n?n onun varl???nda ya?ad???na inan?rlar. 1960 y?l?nda, Çin'in istilas?yla ülkeden kaçan Dalay Lama, 1961 de tekrar Tibet'e dönmü?tür. O tarihte yap?lan bir anla?ma sonucu, Tibet Çin'in egemenli?i alt?ndad?r. ?ç i?lerinde ve din konusunda egemen olmas?na kar??l?k, ordusu ve d?? i?leri Çin'in egemenli?indedir.
6. ve 7. yüzy?llarda s?n?rlar? geni?, güçlü bir devlet olan Tibet, 1251 y?l?nda Mengü Han'?n i?galiyle Türk-Mo?ol ?mparatorlu?una kat?lm??t?. Sonradan Tibet'i ele geçiren Kubilay Han, Lama'lar?n kudretini s?n?rlam??t?r. Daha sonra Çin'in kontrolü alt?na girmi?, 1911 y?l?ndaki Çin devrimiyle ba??ms?zl???na kavu?mu?sa da,bu durum ancak yar?m yüzy?l sürmü?tür.Helyumun çok de?erli bir unsur oldu?u anla??ld?. Öylesine hafifti ki,son derece büyük bir kald?rma kuvveti vard?. Ayr?ca, ate? almad??? için,güdümlü balonlarda,zeplinlerde,meteoroloji balonlar?nda güvenle kullan?labilirdi.
Yeni unsurun de?erini fark eden Birle?ik Amerika Hükümeti,helyum kaynaklar?n?n bulunmas? i?ine giri?ti. Teksas?da, Yeni Meksika'da, Kansas'da birçok tabii gaz, kaynak ve kuyular? vard?. Bu kaynaklar?n yüzde bir veya iki oran?nda helyum ihtiva ettikleri ö?renildi.
Buna e?it ba?ka kaynak olmad???ndan Birle?ik Amerika dünyan?n en zengin helyum kaynaklar?na sahipti. Ba?lang?çta çok pahal? olan helyum,bugün eski de?erinin birkaç binde birine dü?mü?tür.
Helyum,yukarda belirtilen kullan?l??lar?ndan ba?ka t?p alan?nda da ba?ar?yla uygulanmakta,ast?ml? kimselerin soluk al?p vermelerini kolayla?t?rmak bak?m?ndan son derece yararl? olmaktad?r. Ayr?ca, derine dal?? yapan dalg?çlar bu tünellerde, maden kuyular?nda çal??an i?çiler soluma güçlü?üyle yüze ç?kt?klar? zaman,kendilerine helyum-oksijen kar???m? verilir.
İlgili etiketler
[ edebiyat ] [ a?? ] [ amerika ] [ evrim ] [ buda ] [ tarih ] [ dünya ] [ ayna ] [ kan ] [ bilim ] [ ray ] [ himalaya da?lar? ] [ kubilay han ] [ türk ] [ kaynak ] [ toplum ] [ ta? ] [ para ] [ büyü ] [ din ] [ halk ] [ devlet ] [ t?p ] [ edebi ] [ ölçü ] [ eski ] [ ada ] [ devrim ] [ oksijen ] [ neden ] [ kas ] [ ruh ] [ kad?n ] [ tap?nak ] [ nil ] [ deniz ] [ ?rmak ] [ has ] [ ali ] [ plak ] [ ordu ] [ mu? ] [ zaman ] [ zeplin ] [ maden ] [ edebiya ] [ ta??t ] [ istila ] [ i?gal ] [ balon ] [ say? ] [ dil ] [ göz ] [ kuvvet ] [ sunu ] [ mo?ol ] [ k?z?l ] [ rmak ] [ say ] [ ark ] [ ara ] [ ila ] [ metre ] [ ato ] [ ulu ] [ alg ] [ dev ] [ yeni ] [ ustura ] [ ar? ] [ gaz ] [ himalaya ] [ erk ] [ lir ] [ r ya ] [ sik ] [ güç ] [ eri ] [ ate? ] [ ate ] [ tünel ] [ made ] [ deri ] [ helyum ] [ t?r ] [ man ] [ a a ] [ e ya ] [ orta a ] [ il e ] [ i ki ] [ ren ] [ iklim ] [ oks ] [ ütü ] [ tay ] [ inan ] [ ini ] [ bal ] [ güney ] [ a?k ] [ göç ] [ da?lar ] [ 1961 ] [ kuzey ] [ dalg?çlar ] [ nüfus ] [ kar ] [ hayat? ] [ hayat ] [ alg? ] [ yönler ] [ kubilay ] [ renk ] [ e il ] [ meteor ] [ anan ] [ ebe ] [ meteoroloji ] [ alt?n ] [ bulu ] [ pan ] [ ege ] [ uhu ] [ mal ] [ ahi ] [ esrar ] [ yönetici ] [ rol ] [ derece ] [ özellikleri ] [ eki ] [ zellikleri ] [ söz ] [ hal ] [ alo ] [ kat? ] [ kat ] [ ney ] [ mer ] [ iklimi ] [ çal??ma ] [ hal? ] [ a k ] [ a?kent ] [ çin ] [ gali ] [ çevre ] [ da? ] [ evre ] [ top ] [ güven ] [ med ] [ yer ] [ adam ] [ ya? ] [ kad? ] [ kad ] [ ter ] [ kald?rma kuvveti ] [ let ] [ odun ] [ a??n ] [ gen ] [ ???n ] [ ayy ] [ tüp ] [ erik ] [ rüya ] [ din adamlar? ] [ din adamlar ] [ lama ] [ olo ] [ ?art ] [ art ] [ ni? ] [ di? ] [ akü ] [ atlar ] [ dere ] [ gün ] [ ay? ] [ ç?? ] [ sel ] [ yeri ] [ alay ] [ n r ] [ ?an ] [ tan?m ] [ aras ] [ ak?m ] [ cin ] [ meksika ] [ zeplinler ] [ da?la ] [ ast?m ] [ adlar ] [ giysi ] [ k?m ] [ pele ] [ lan ] [ ele ] [ bul ] [ kar???m ] [ meri ] [ k olma ] [ irin ] [ duru ] [ par ] [ kta ] [ far ] [ y?l ] [ y?llar ] [ gem ] [ lara ] [ ten ] [ veri ] [ dünyan?n ] [ bil ] [ dren ] [ ?rk ] [ tyr ] [ nak ] [ kola ] [ kara ] [ dü?ün ] [ stil ] [ as? ] [ kil ] [ yüzölcümü ] [ koy ] [ orta asya ] [ yay ] [ kar?? ] [ karakter ] [ altyn ] [ kim ] [ ülke ] [ asya ] [ lke ] [ gal ] [ imi ] [ edi ] [ ya?am ] [ rat ] [ atl ] [ ylk ] [ amy ] [ güne ] [ d?n ] [ aman ] [ elm ] [ da y ] [ dalay lama ] [ kap ] [ tibet ] [ kaynaklar ] [ pal ] [ den ] [ am? ] [ ak? ] [ da?lar? ] [ rak ] [ görünü?ü ] [ yarar ] [ bak ] [ ç?plak ] [ kon ] [ katy ] [ öküz ] [ ilgi ] [ ?am ] [ kaz? ] [ kaz ] [ rler ] [ ba?kent ] [ ?pl ] [ ya?ar ] [ ast ] [ sol ] [ ytü ] [ dede ] [ b?t ] [ engin ] [ akteri ] [ al? ] [ gelme ] [ dün ] [ esra ] [ bur ] [ soluk ] [ dini ] [ ser ] [ tanym ] [ yyllar ] [ acan ] [ çan ] [ sar? ] [ sar ] [ lam ] [ hükümet ] [ hayaty ] [ r va ] [ nüfusu ] [ tor ] [ teksas ] [ yrk ] [ manda ] [ asa ] [ s???r ] [ t c ] [ kadyn ] [ metr ] [ arda ] [ kady ] [ cevre ] [ bili ] [ araf ] [ düny ] [ arl ] [ rum ] [ töre ] [ tin ] [ haly ] [ olum ] [ t?n? ] [ ykler ] [ dünyanyn ] [ sary ] [ ret ] [ ece ] [ tyny ] [ ran ] [ teri ] [ s?r ] [ çil ] [ nlar ] [ tel ] [ ypl ] [ ba?kenti ] [ iller ] [ erçek ] [ de?er ] [ him ] [ k?z ] [ nedeni ] [ budi ] [ can ] [ r b ] [ maden k ] [ alt ] [ ller ] [ a i ] [ hedef ] [ yüzde ] [ tik ] [ ura ] [ e?e ] [ bel ] [ tapynak ] [ kazy ] [ lak ] [ bun ] [ karl ] [ kyz ] [ rik ] [ kary ] [ avu ] [ nya ] [ byt ] [ ist ] [ reti ] [ kol ] [ aml ] [ yön ] [ yuka ] [ parat ] [ ebiyat ] [ ile ] [ eti ] [ k n ] [ toplumbilim ] [ alar ] [ biyat ] [ lle ] [ görünü?ündedir ] [ tap?naklar ] [ yüksekliklerde ] [ dam? ] [ elme ] [ tibetliler ] [ dalay ] [ dam ] [ an? ] [ lun ] [ y l ] [ e e ] [ k y ] [ de er ] [ k ta ] [ helyumun ] [ hafifti ] [ sonuç ] [ gözal?c? ] [ gelmedir ] [ malaya ] [ enli ] [ evlenebilmesidir ] [ budistler ] [ sonu ] [ gerebilecek ] [ hast?r ] [ beslerler ] [ orta ] [ ama ] [ ang ] [ ölçüm ] [ ans ] [ oran ] [ men ] [ giysiler ] [ tre ] [ ylan ] [ dala ] [ alan ] [ rad ] [ iler ] [ ine ] [ illeri ] [ merik ] [ mete ] [ ükler ] [ kler ] [ ad? ] [ ba? ] [ ted ] [ yüzölçümü ] [ ili ] [ alma ] [ çük ] [ eoro ] [ yüzy?l ] [ tan ] [ betl ] [ tapynaklar ] [ kle ] [ ire ] [ kar? ] [ derin ] [ sur ] [ ikl ] [ hip ] [ al?ç ] [ nüm ] [ rmi ] [ a?ar ] [ ifti ] [ ba?ar? ] [ etin ] [ yararl? ] [ yararl ] [ ba?ar ] [ garip ] [ eli ] [ yksekliklerde ] [ diller ] [ akl ] [ kul ] [ dü? ] [ zan ] [ y?la ] [ sek ] [ c?? ] [ tepe ] [ 5000 ] [ ayn ] [ a s ] [ in? ] [ y n ] [ k p ] [ y la ] [ adl ] [ kansas ] [ ?ik ] [ ba?a ] [ karanl?k ] [ are ] [ res ] [ tek ] [ olmak ] [ yap ] [ zepli ] [ epe ] [ gin ] [ gel ] [ atlar? ] [ nebi ] [ neb ] [ rec ] [ a z ] [ 1960 y?l? ] [ ar ? ] [ e ?in ] [ e ?e ] [ an s ] [ ilim ] [ ?l?k ] [ cüp ] [ i e ] [ lar ] [ kaynaklar? ] [ tle ] [ an t ] [ kım ] [ sır ] [ kız ] [ tır ] [ yıl ] [ ilay ] [ ası ] [ ırk ] [ eğe ] [ bıt ] [ dağ ] [ konu ] [ e ğe ] [ tağ ] [ çığ ] [ zelli ] [ tura ] [ cal ] [ yara ] [ isi ] [ unlu ] [ ari ] [ tini ] [ dis ] [ isin ] [ irk ] [ aki ] [ e ge ] [ tlan ] [ anğ ] [ a y ] [ ka t ] [ ka d ] [ a t ] [ ka k ] [ ar ı ] [ akt ] [ alğ ] [ inğ ] [ mağ ] [ almağ ]
