Pusulay? Kim ?cat Etti?
Pusulay? Kim ?cat Etti?
Dünya üzerinde ya da uzayda yön göstermek için yararlan?lan aletlere "pusula" ad? verilir. En yayg?n ölçüde kullan?lan pusula, alelade "m?knat?sl? pusula"d?r. Ayr?ca jiroskop pusula,radyo-pusula ve ba?ka tipleri de vard?r.
M?knat?s ta??n?n çok belirgin bir özelli?e sahip oldu?u eski zamanlarda fark edilmi?ti. Bu ta?,yakla?t?r?ld??? maden parçalar?n?, k?r?nt?lar?n?, hatta ka??t ve kuma? parçac?klar?n? çekiyordu.M?knat?s ta??yla temas ettirilen bir i?ne de ayn? çekicili?i göstermekteydi. Serbestçe dönebilecek düzenle tespit edilen m?knat?slanm?? i?nenin, kuzey-güney yönlerini i?aret edecek bir durum ald???,yukarda söyledi?imiz gibi hayli eski zamanlardan bilinmektedir. Bu bilgiden yararlanarak,bir eksen üzerindeki orta noktaya tespit edilmi? ve serbestçe dönebilen bir m?knat?sl? i?neyle ilk pusula yap?lm??t?.
Çe?itli kaynaklar, pusulan?n icad? ?erefini Çinliler, Araplar, eski Yunanl?lar, Etrüskler ve Finliler gibi ba?ka ba?ka ulus ve kavimlere vermektedirler. Bu iddialar?n hepsi ortadan kalkm?? say?labilir. ?lk okullardaki ders kitaplar?nda bile belirtildi?i gibi, pusula, Amerika'n?n bulunmas?ndan birkaç bin y?l önce Çinliler taraf?ndan icat edilmi?tir.
Pusulan?n tarihi ne kadar eskilere giderse gitsin,denizcilikte bir yard?mc? olarak kullan?lmas? 14. yüzy?ldan önce de?ildir. Hiç olmazsa ?spanyol, Portekiz ?talyan ve ?ngiliz gemicileri için böyle olmu?tur. Asl?nda dünyan?n kendi de bir m?knat?s d?r.Bu kitle m?knat?s?n kuzey kutbu, bildi?imiz co?rafik Kuzey Kutbuna denk gelmez. Kuzey Kutbundan 1400 mil uzakl?kla,Kanada'n?n en kuzey kesiminde bir noktaya dü?er. Kuzeyden güneye magnetik kuvvet çizgileri de,kuzeyden Güney Kutbuna do?ru,dikey olarak bu noktadan topra?a girerler.M?knat?slanm?? bir i?nede, yersel m?knat?sl???n mahalli
(o çevreden geçen)çizgisi boyunca yatm?? bir ?ekilde döner. Kutup noktas?n? gösterebilir veya gösteremez (ki genellikle göstermez) ama,bu bir sorun de?ildir. Do?u ve Bat? her iki yar?mkürede hayali bir çizginin varl??? kabul edilmi?tir. Bu çizgi,düzensiz bir ?ekilde, pusula i?nesinin gösterdi?i kutup noktas?na göre kuzeyden güneye uzan?r. Bunlar "agonik" yani aç?s?z-çizgilerdir.
Dünyan?n bütün öteki k?s?mlar?nda, i?ne,kutbun biraz do?usunu veya bat?s?n? i?aret eder. Bu sapma miktar? "de?i?im" deyimiyle tan?mlan?r. Gerçek kuzeyi (veya magnetik kuzeyi) bulmak için,nerede bulundu?unuzu ve o çevredeki "de?i?im" in ne oldu?unu bilmeniz gerekir. Hava ve deniz seyir (sefer) haritalar?,bu bilgiyi verirler. Yersel m?knat?s çizgileri ayr?nt?l? bir titizlikle haritalanm??t?r.
Ancak, bu i?in büyük bir k?sm?n?n Kristof Kolomb'dan sonra yap?lm?? oldu?unu özellikle belirtmeliyiz. ??i daha da güçle?tirmek istermi?çesine, magnetik kutuplar sabit kalmaz. Dolay?s?yla,zaman zaman yeni "de?i?im" tablolar? düzenlemek gerekir.
1833 ile 1945 y?llar? aras?nda, kuzey magnetik kutup,Kanada'daki Boothia Yar?madas?ndan,Sverdrup Adalar?na kaym??t?r.
M?knat?sl? pusuladaki sapma, sadece yersel kuvvet çizgilerinin etkisiyle de?ildir. Çevredeki demir veya magnetik nitelikte di?er maden kaynaklar? da bu bak?mdan etki yaparlar.
Jiroskop pusula veya jiro kompas, yersel veya uzaydaki herhangi bir yön belirtmesini etkileyecek de?i?ime kar?? direnme gösterir. Ba?ka türlü söylemek gerekirse, sabit bir y?ld?za göre i?aretlendi?inde ve döndürüldü?ünde, dünyan?n dönmesine ra?men ayn? yönü i?arete devam edecektir.
Jiroskop pusulan?n en büyük avantaj? da budur. Yani m?knat?sl?l?ktan ba??ms?z, onunla etkilenmeksizin yön gösteren bir alettir. Bütün pusula kadranlar?, kuzeyden ba?layarak saatin kollar?n?n hareketi yönünde 360 derece üzerinden i?aretlenmi?tir.
İlgili etiketler
[ a?? ] [ kim icat etti ] [ amerika ] [ tarih ] [ radyo ] [ kuma? ] [ dünya ] [ demir ] [ pusula ] [ ayna ] [ ka??t ] [ kan ] [ çinliler ] [ saat ] [ kaynak ] [ kristof kolomb ] [ ta? ] [ eksen ] [ kutup noktas? ] [ oyun ] [ yunan ] [ büyü ] [ rap ] [ harita ] [ gösteri ] [ y?ld?z ] [ ölçü ] [ eski ] [ pusulay? kim icat etti ] [ efe ] [ denizci ] [ üre ] [ ingiliz ] [ deniz ] [ ali ] [ cat ] [ nar ] [ bira ] [ ordu ] [ icat ] [ mu? ] [ zaman ] [ maden ] [ italya ] [ portekiz ] [ tarihi ] [ say? ] [ dil ] [ yard?m ] [ emi ] [ sefer ] [ kuvvet ] [ uzay ] [ sunu ] [ alet ] [ kum ] [ say ] [ ark ] [ inliler ] [ kuma ] [ kutup noktas ] [ ulu ] [ dev ] [ yunanl?lar ] [ kitap ] [ yeni ] [ kutu ] [ m?knat?sl? pusula ] [ hareket ] [ hepsi ] [ m?knat?s ] [ r ya ] [ kanada ] [ tablo ] [ güç ] [ van ] [ göster ] [ made ] [ kutuplar ] [ kuzey kutbu ] [ s v ] [ e ya ] [ ren ] [ ?s? ] [ güney kutbu ] [ kutup ] [ ütü ] [ tay ] [ bilgi ] [ nokta ] [ güney ] [ a?k ] [ anta ] [ icad ] [ kuzey ] [ hava ] [ kolomb ] [ gemi ] [ arap ] [ t?r ] [ eri ] [ man ] [ ada ] [ ini ] [ kar ] [ pus ] [ lir ] [ pusulay? ] [ ar? ] [ ara ] [ pusulay ] [ pas ] [ ni e ] [ yönler ] [ elik ] [ e il ] [ çizgi ] [ dönme ] [ izgi ] [ tema ] [ haritalar ] [ devam ] [ parça ] [ bulu ] [ pan ] [ önce ] [ nce ] [ söyledi?i ] [ ahi ] [ kim icat ett ] [ derece ] [ ensi ] [ çeki ] [ eki ] [ bit ] [ pusulan?n tarihi ] [ hal ] [ i?ne ] [ ney ] [ mic ] [ enlem ] [ mer ] [ a k ] [ tala ] [ çin ] [ mil ] [ çevre ] [ evre ] [ top ] [ erhan ] [ yer ] [ m?knat?s çizgileri ] [ kad ] [ ter ] [ let ] [ küre ] [ din ] [ gen ] [ ayy ] [ soru ] [ kad? ] [ erik ] [ sa? ] [ dem ] [ utu ] [ gemiciler ] [ gece ] [ olo ] [ yarak ] [ di? ] [ ay? ] [ rete ] [ akü ] [ kut ] [ dere ] [ gün ] [ ç?? ] [ sel ] [ ?ekil ] [ ekil ] [ led ] [ tan?m ] [ krist ] [ kristof ] [ aras ] [ diren ] [ cin ] [ i?aret ] [ ikta ] [ kavim ] [ dünyan?n dönmesi ] [ sab ] [ icad? ] [ reme ] [ k?m ] [ lan ] [ bul ] [ kompas ] [ meri ] [ okul ] [ magnetik kutuplar ] [ duru ] [ par ] [ gemicileri ] [ ne oldu ] [ ?kta ] [ kta ] [ far ] [ y?l ] [ y?llar ] [ dünya üzeri ] [ gem ] [ lara ] [ aletler ] [ ak?m ] [ etki ] [ kis ] [ tablolar ] [ ime ] [ çe?it ] [ ?sk ] [ veri ] [ mik ] [ dünyan?n ] [ bil ] [ denizcilik ] [ genel ] [ tyr ] [ ders ] [ nak ] [ ya y ] [ dü?ün ] [ as? ] [ kil ] [ yay ] [ çizgileri ] [ izgileri ] [ kiler ] [ çekiç ] [ nesin ] [ eren ] [ kim ] [ eski yunan ] [ finliler ] [ imi ] [ edi ] [ yunanlylar ] [ ylk ] [ cad? ] [ cad ] [ güne ] [ d?n ] [ aman ] [ eski yunanl?lar ] [ elm ] [ da y ] [ myknatys ] [ kolom ] [ kaynaklar ] [ co?rafi ] [ den ] [ ak? ] [ denk ] [ kristof kolom ] [ rak ] [ yarar ] [ bak ] [ deyim ] [ bilin ] [ icady ] [ ilgi ] [ ilk ] [ dünyanyn dönmesi ] [ rler ] [ jiroskop ] [ hat ] [ ytü ] [ hayali ] [ lülü ] [ b?t ] [ al? ] [ gelme ] [ okullar ] [ dün ] [ areket ] [ ser ] [ eski zaman ] [ tanym ] [ yyllar ] [ 1945 ] [ haritalar? ] [ sorun ] [ t c ] [ u?ur ] [ arda ] [ do?u ] [ kady ] [ cevre ] [ ela ] [ bili ] [ araf ] [ düny ] [ pusulanyn tarihi ] [ renme ] [ arl ] [ rum ] [ tin ] [ eva ] [ aç? ] [ yardym ] [ kavimler ] [ dünyanyn ] [ nerede ] [ ykta ] [ ret ] [ ece ] [ ran ] [ teri ] [ o k ] [ çil ] [ nlar ] [ a??t ] [ tel ] [ erçek ] [ tey ] [ maden k ] [ saati ] [ arlar ] [ talya ] [ a i ] [ a yz ] [ tik ] [ e?e ] [ bel ] [ dim ] [ ysk ] [ kir ] [ her ] [ bun ] [ bat? ] [ bat ] [ yard ] [ rik ] [ kitle ] [ hare ] [ topra ] [ k?s ] [ yun ] [ nya ] [ byt ] [ ist ] [ kol ] [ oktay ] [ adal ] [ yön ] [ yuka ] [ eti ] [ ile ] [ k n ] [ sap ] [ gne ] [ alar ] [ oru ] [ elme ] [ skop ] [ m?knat?s?n ] [ an? ] [ bulundu?unuzu ] [ lun ] [ k sa ] [ k s ] [ s k ] [ s ç ] [ inmekte ] [ kutbuna ] [ m?knat?sla ] [ kürede ] [ i ne ] [ e?ilmi?ti ] [ orta ] [ ama ] [ ati ] [ ang ] [ men ] [ ylan ] [ dala ] [ har ] [ alan ] [ tas ] [ rad ] [ iler ] [ ine ] [ merik ] [ kler ] [ n m ] [ düzen ] [ ad? ] [ etkilenmek ] [ ba? ] [ parçalar? ] [ boy ] [ ted ] [ serbest ] [ ili ] [ oku ] [ alma ] [ çük ] [ yüzy?l ] [ tan ] [ porte ] [ yar?mküre ] [ onik ] [ kle ] [ sla ] [ ça? ] [ ire ] [ ikl ] [ hip ] [ nüm ] [ rmi ] [ jiroskop pusula ] [ do?ru ] [ tip ] [ rady ] [ ?talya ] [ yararl ] [ eli ] [ talar ] [ akl ] [ kutup noktasy ] [ kul ] [ anyol ] [ dü? ] [ saatin ] [ zan ] [ yar?mada ] [ y?la ] [ ürün ] [ kitaplar ] [ ilik ] [ c?? ] [ cady ] [ ayn ] [ a s ] [ rem ] [ hayal ] [ çat ] [ in? ] [ s t ] [ l m ] [ k p ] [ ar s ] [ r n ] [ tiz ] [ are ] [ tek ] [ yap ] [ erek ] [ gil ] [ gin ] [ gel ] [ saa ] [ ilin ] [ izci ] [ nebi ] [ neb ] [ rec ] [ m?knat? ] [ an ? ] [ e ?e ] [ an s ] [ kristof kolo ] [ i i ] [ ?l?k ] [ didim ] [ parçalar ] [ sen ] [ l k ] [ k k ] [ i e ] [ lar ] [ çinli ] [ inli ] [ kaynaklar? ] [ tle ] [ an t ] [ adı ] [ anı ] [ tır ] [ alı ] [ uğur ] [ eğe ] [ bıt ] [ sağ ] [ ısk ] [ e ğe ] [ tağ ] [ çığ ] [ zelli ] [ cal ] [ nad ] [ yara ] [ isi ] [ emir ] [ ari ] [ irk ] [ aki ] [ ani ] [ kiz ] [ att ] [ ayg ] [ ipl ] [ kisi ] [ emek ] [ kes ] [ anad ] [ çağ ] [ a y ] [ a n ] [ ka t ] [ a t ] [ maz ]
