Yanarda?lar Nerede Olur?
Yanarda?lar Nerede Olur?
New York, Londra, Paris veya ?stanbul gibi ?ehirlerin yak?n?nda herhangi bir yanarda? yoktur. Gelecekte ortaya ç?kmas? da dü?ünülemez. Buna kar??l?k, dünyan?n baz? kesimlerinde birbirine çok yak?n olan bir hayli yanarda? vard?r.
Pasifik Okyanusu ile s?n?rlanan Orta Amerika,dünyada yanarda?lar?n en fazla faaliyet halinde oldu?u bir çevredir. Gerçekte, bu çevrede bulunan yanarda?lar?n üçte ikisi halen faaliyettedir. Ba?ka türlü söylemek gerekirse, sönmü? yanarda?lar de?ildir.
Bu durumda, insan?n akl?na yaz?m?za ba?l?k olan soru gelmektedir: Yanarda?lar niçin belirli yerlerde bulunur ? Bunun nedeni basittir. Yanarda?lar?n bulundu?u çevrede,arz?n kabu?u zay?ft?r. Daha do?rusu, dünyan?n ba?ka çevrelerine oranla daha zay?ft?r. Arz?n kabu?unda zay?f bir yer olmaks?z?n, burada bir yanarda??n varl??? dü?ünülemez. Bir yanarda??n olu?umunu anlatmak .yukarda belirtilen gerçe?i izah etme?e de yetecektir. Bildi?iniz gibi, dünyan?n (daha do?rusu arz?n) merkezi s?cakt?r. Arz?n derinli?ine gidildikçe, yüzeyden a?a??lara indikçe,?s? da artar.Arz?n yüzeyinden yakla??k olarak 30 kilometre derinlikte,?s? 1000ile 1100° C (santigrat?) bulur. Bu ?s? derecesi de,söz konusu derinlikteki kayalar?n ço?unu eritir.
Kayalar eriyince yay?l?r, genle?ir. Kaplayacak daha fazla yüzey gerekir. Nitekim dünyan?n belirli bölgelerinde,yeni da? silsileri olu?maktad?r. Gerçekte bunlar binlerce y?l ya??nda da?lard?r. "Yeni" deyimi, sonradan ortaya ç?kt?klar? için kullan?lmaktad?r. Bu yeni da? silsilelerinin alt?nda ve yak?nlar?nda, bas?nç her yerden daha azd?r. Yani dünyan?n (arz?n) kabu?unda "zay?f" bir noktad?r buras?.
"Magma" diye tan?mlanan eriyik halindeki kaya, bu kesimlere yay?l?r. Buralarda erimi? kaya külçeleri y???nla??r. Zamanla, y???nlar yer kabu?undaki çatlaklardan yükselir. Erimi? kaya y???nlar?n?n bas?nc?,üzerindeki çat?dan güçlü oldu?u zaman, eriyik külçeler bir yanarda? olarak f??k?r?r. Patlar. Gazlar?n bitimine kadar bu patlama devam eder.
Bir yanarda?dan f??k?ran maddeler esas bak?m?ndan gaz yap?s?ndad?r. Fakat "lav" ad?n? verdi?imiz eriyik kaya külçeleri de vard?r. Ayn? zamanda,kopmu? kat? parçalar, küller havaya f??k?r?r. Yanarda??n f??k?rmas?,gerçekte bir gaz patlamas?d?r.Ancak, lav?n bir k?sm?n?n çok ince zerrecikler halinde olmas? nedeniyle, siyah bir duman halinde görülür.
Arz?n derinli?inde,?s?n?n çok yüksek oldu?u pirosfer yani ate? küredeki kaya eriyi?i, s?v? ate? halindedir. Magma diye tan?mlanan bu yo?unlu?u fazla,hamur k?vam?ndaki ate?ten külçe, yer kabu?unun zay?f oldu?u yerlerde d??ar? püskürerek "yanarda?"? meydana getirir.
Yer kabu?unun bilimsel ad? "litosfer"dir. Yanarda??n huni biçimindeki a?z?na "koni",da??n tepesinde magman?n püskürdü?ü aç?kl??a da "krater" ad? verilir.
Is?n?n çok yüksek oldu?u derinliklerden (yani pirosfer'den) yükselen magman?n yeryüzüne ç?kt??? kanallar ise "baca"lar diye tan?mlan?r.
İlgili etiketler
[ ?ehir ] [ istanbul ] [ bilimsel ] [ insan ] [ amerika ] [ dünya ] [ kan ] [ bilim ] [ yeryüzü ] [ anal ] [ rus ] [ yaz? ] [ bas?nç ] [ üre ] [ nur ] [ neden ] [ ali ] [ nar ] [ mu? ] [ madde ] [ paris ] [ 110 ] [ ehir ] [ yaz ] [ a??n ] [ metre ] [ s?v? ] [ dev ] [ yeni ] [ gaz ] [ erk ] [ bölge ] [ am?n ] [ r ya ] [ güç ] [ ate? ] [ ate ] [ deri ] [ gazlar ] [ pasifik okyanusu ] [ krater ] [ s v ] [ e ya ] [ orta a ] [ lav ] [ tay ] [ yanarda? ] [ new york ] [ santigrat ] [ nokta ] [ yanarda ] [ a?k ] [ da?lar ] [ gra ] [ hava ] [ çel ] [ bölgeler ] [ t?r ] [ ?s? ] [ man ] [ a?? ] [ ada ] [ ini ] [ kar ] [ a a ] [ zaman ] [ dil ] [ lir ] [ ar? ] [ ulu ] [ ara ] [ dünyada ] [ pas ] [ asit ] [ baz ] [ yanarda?lar ] [ eriyik ] [ s vey ] [ anan ] [ gazlar?n ] [ londra ] [ devam ] [ parça ] [ alt?n ] [ bulu ] [ nce ] [ derece ] [ pasif ] [ eki ] [ söz ] [ bit ] [ hal ] [ kat? ] [ kat ] [ mer ] [ a k ] [ çin ] [ çevre ] [ da? ] [ evre ] [ erhan ] [ yer ] [ zerre ] [ arz ] [ ya? ] [ kad ] [ ter ] [ küre ] [ olu?umu ] [ odun ] [ din ] [ med ] [ gen ] [ n gaz ] [ mede ] [ ???n ] [ ayy ] [ soru ] [ cat ] [ erik ] [ okyanus ] [ amur ] [ lama ] [ art ] [ ay? ] [ akü ] [ atlar ] [ dere ] [ sel ] [ patlama ] [ dana ] [ pasifik ] [ tan?m ] [ ural ] [ cin ] [ faz ] [ da?la ] [ adlar ] [ faaliyet ] [ k?m ] [ kül ] [ yaz?m? ] [ lan ] [ ele ] [ bul ] [ k?l ] [ meri ] [ bas?n ] [ olur ] [ siyah ] [ ak?n ] [ irin ] [ duru ] [ par ] [ rere ] [ kayalar ] [ kta ] [ y?l ] [ ?ehirleri ] [ ehirleri ] [ lara ] [ maddeler ] [ ate? küre ] [ ten ] [ ak?m ] [ kis ] [ ekim ] [ ?sk ] [ veri ] [ dünyan?n ] [ bil ] [ magma ] [ a??k ] [ kanal ] [ tyr ] [ ya y ] [ as? ] [ kil ] [ ate? kür ] [ yay ] [ izah ] [ altyn ] [ kim ] [ baca ] [ asi ] [ yer kabu?u ] [ basit ] [ imi ] [ edi ] [ esas ] [ rat ] [ atl ] [ aks ] [ amy ] [ d?n ] [ aman ] [ elm ] [ da y ] [ ya?? ] [ kap ] [ üçte ikisi ] [ te ikisi ] [ yap?s? ] [ bas ] [ külçe ] [ huni ] [ den ] [ ak? ] [ am? ] [ krat ] [ kaya ] [ da?lar? ] [ pirosfer ] [ rak ] [ bak ] [ deyim ] [ kon ] [ katy ] [ ince ] [ rler ] [ meydan ] [ nal ] [ koni ] [ litosfer ] [ pir ] [ gelme ] [ dün ] [ bur ] [ dini ] [ linde ] [ ate? k?re ] [ tanym ] [ lam ] [ basyn ] [ çim ] [ s?ç ] [ yapysy ] [ manda ] [ yazy ] [ s???r ] [ metr ] [ arda ] [ cevre ] [ kilometre ] [ bili ] [ düny ] [ arl ] [ rum ] [ eva ] [ aç? ] [ dünyanyn ] [ nerede ] [ ?ran ] [ ece ] [ ran ] [ ?ehirler ] [ ehirler ] [ duman ] [ nlar ] [ syvy ] [ kanallar ] [ erçek ] [ nedeni ] [ r b ] [ yran ] [ alt ] [ fazl ] [ ller ] [ a i ] [ ura ] [ e?e ] [ bel ] [ dim ] [ syç ] [ ysk ] [ lak ] [ kir ] [ her ] [ bun ] [ nsan ] [ rik ] [ kyra ] [ k?s ] [ bölgeleri ] [ nya ] [ yuka ] [ eti ] [ ile ] [ faal ] [ alar ] [ lle ] [ yap?s?ndad?r ] [ zerrecikler ] [ oru ] [ kürd ] [ zerrecik ] [ yanarda?lar?n ] [ yanarda??n ] [ magman?n ] [ asittir ] [ ak?nlar ] [ elme ] [ kabu?unda ] [ an? ] [ lun ] [ derinlikler ] [ külçeleri ] [ k y ] [ külçeler ] [ indikçe ] [ eriyi?i ] [ f??k?r?r ] [ derinliklerden ] [ eritir ] [ kürede ] [ da?lard?r ] [ orta ] [ ama ] [ ang ] [ s?cak ] [ oran ] [ tre ] [ rad ] [ ileler ] [ iler ] [ ine ] [ merik ] [ kler ] [ n m ] [ ad? ] [ ork ] [ ted ] [ ili ] [ inç ] [ çük ] [ tan ] [ t h ] [ kle ] [ çat? ] [ derin ] [ ikl ] [ ba? ] [ nüm ] [ do?ru ] [ sind ] [ eli ] [ akl ] [ kul ] [ dü? ] [ sek ] [ külle ] [ tepe ] [ gaz ya ] [ ayn ] [ ?stanbul ] [ stanbul ] [ tim ] [ erkez ] [ çat ] [ in? ] [ a ar ] [ y n ] [ r n ] [ ta? ] [ di? ] [ adl ] [ pes ] [ kilo ] [ tek ] [ olmak ] [ erek ] [ yap ] [ epe ] [ gel ] [ rec ] [ a z ] [ üü? ] [ ar ? ] [ an ? ] [ e ?e ] [ an s ] [ i i ] [ yery ] [ ilim ] [ ?l?k ] [ didim ] [ parçalar ] [ k k ] [ k f ] [ inli ] [ aka ] [ tır ] [ eğe ] [ dağ ] [ yağ ] [ ısk ] [ konu ] [ e ğe ] [ tağ ] [ cal ] [ kıl ] [ timin ] [ isi ] [ unlu ] [ ari ] [ aki ] [ san ] [ ani ] [ kisi ] [ emek ] [ kes ] [ anğ ] [ a y ] [ ar n ] [ ka t ] [ a t ] [ ar ı ] [ new ] [ akt ]
